Δευτέρα, 30 Νοεμβρίου 2015

THE MERCHANT OF VENICE - Ο ΕΜΠΟΡΟΣ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ









  --------------------------------------------------------------------------------------------



Shylock :

To bait fish withal: if it will feed nothing else,
it will feed my revenge. He hath disgraced me, and
hindered me half a million; laughed at my losses,
mocked at my gains, scorned my nation, thwarted my 1290
bargains, cooled my friends, heated mine
enemies; and what's his reason? I am a Jew. Hath
not a Jew eyes? hath not a Jew hands, organs,
dimensions, senses, affections, passions? fed with
the same food, hurt with the same weapons, subject 1295
to the same diseases, healed by the same means,
warmed and cooled by the same winter and summer, as
a Christian is? If you prick us, do we not bleed?
if you tickle us, do we not laugh? if you poison
us, do we not die? and if you wrong us, shall we not 1300
revenge? If we are like you in the rest, we will
resemble you in that. If a Jew wrong a Christian,
what is his humility? Revenge. If a Christian
wrong a Jew, what should his sufferance be by
Christian example? Why, revenge. The villany you 1305
teach me, I will execute, and it shall go hard but I
will better the instruction.


Σάϊλοκ :


Δόλωμα για ψάρια! Αν τίποτ' άλλο δεν ταίσει
θα ταίσει την εκδίκησή μου! Μ' ατίμωσε, μου
στέρησε μισό μίλλιο (δουκάτα), γέλασε με τις ζημιές μου,
τα κέρδη μου χλεύασε, καταφρόνεσε το έθνος μου,
χάλασε τις δουλειές μου, κρύωσε τους φίλους μου κι
άναψε τους εχθρούς μου. Και ποιος ο λόγος;
Επειδή είμαι Εβραίος. Δεν έχει μάτια ο Εβραίος;
Δεν έχει χέρια, όργανα, διαστάσεις, αισθήσεις, πάθη;
Το ίδιο φαί δεν τρώει, δεν πληγώνεται από τα ίδια όπλα,
δεν παθαίνει τίς ίδιες αρρώστιες και δεν γιατρεύεται από τα ίδια φάρμακα
δεν ζεσταίνεται και δεν κρυώνει από το ίδιο καλοκαίρι και τον ίδιο χειμώνα
όπως κι ο Χριστιανός; Αν μας τρυπήσετε, δεν ματώνουμε;
Αν μας γαργαλήσετε, δεν γελάμε; Αν μας δηλητηριάσετε,
δεν πεθαίνουμε; και αν μας αδικήσετε, να μην πάρουμε εκδίκηση;!
Αν όμοιοι είμαστε σε όλα τ' άλλα, και σ' αυτό θα σας μοιάσουμε!
Αν ο Εβραίος αδικήσει Χριστιανό, ποια είναι η ταπείνωσή του;
Η εκδίκηση!
Κι αν ο Χριστιανός αδικήσει Εβραίο, ποιος πρέπει νά ΄ναι
ο πόνος του σύμφωνα με το χριστιανικό παράδειγμα;
Λοιπόν, η εκδίκηση! Την κακουργία που μου μαθαίνετε
εγώ θα τηνε κάνω, κι όσο δύσκολο κι αν είναι,
θα την καλυτερέψω γω τη διδαχή!

    -------------------------------------------------------------------------




   ------------------------------------------------------------------------------------------

Κάμποσους αιώνες προτού εφευρεθούν οι όροι «μνημόνιο» και «hedge funds», ο Σαίξπηρ παρουσιάζει μια κοινωνία –εκείνη της παντοδύναμης Βενετίας του 16ου αιώνα– βουτηγμένη στις δανειακές υποχρεώσεις, τα διμερή συμβόλαια, τους τόκους, τα πρόστιμα και την έγκαιρη αποπληρωμή χρεών. «Θα σου δανείσω, αλλά θέλω ένα κομμάτι από τη σάρκα σου»: αυτήν την παράδοξη ρήτρα θέτει ο Νικήτας Τσακίρογλου, ως Εβραίος τοκογλύφος Σάιλοκ, στον Λάζαρο Γεωργακόπουλο, ο οποίος ερμηνεύει τον έμπορο του τίτλου, τον Αντόνιο. Μη βιαστείτε όμως να βγάλετε συμπεράσματα. Στην παράσταση του Θεάτρου Ακροπόλ θα ανασκευαστούν τρεις ιστορικές «παρεξηγήσεις» που βαραίνουν το διάσημο έργο. Πρώτον, ο τοκογλύφος Σάιλοκ δεν είναι ένας μοχθηρός, απάνθρωπος και ανήθικος δανειστής. Δεύτερον, ο «Έμπορος της Βενετίας» δεν είναι ένα αντισημιτικό έργο που παρουσιάζει τους Εβραίους σαν μια φυλή αξιομίσητη. Και, τρίτον, ο Σαίξπηρ δεν είναι ρατσιστής. Συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. ο Άγγλος βάρδος έγραψε τον «Έμπορο» καταγγέλλοντας εξίσου την απατηλή λάμψη του πλούτου και τον παραλογισμό του φυλετικού μίσους. 

«Αν μας χτυπήσετε, δεν θα ματώσουμε; Αν μας γαργαλήσετε, δεν γελάμε; Αν μας φαρμακώσετε, δεν πεθαίνουμε; Άρα, αν μας αδικήσετε, θα εκδικηθούμε! Εσύ έφτυνες στα γένια μου και με κατούραγες, και τώρα μου ζητάς λεφτά; Δόλωμα στ’ αγκίστρι μου θα κάνω το κρέας σου, να θρέφει την εκδίκησή μου»: έτσι μιλάει ο Σάιλοκ εκθέτοντας τους λόγους που τον έκαναν από κατατρεγμένο φανατισμένο εκδικητή. Όπως έχει επισημάνει και ο Άγγελος Τερζάκης: «Ο Σάιλοκ είναι ένα ολάκερο ψυχικό τοπίο! Μέσα του έχουν κατασταλάξει αιώνες κατατρεγμού, οι βόγκοι μιας φυλής με μυθική μνήμη. Συντηρεί μέσα του τη θύμηση από τις ταπεινώσεις που γνώρισε ως άτομο και ως εκπρόσωπος ενός λαού αδικημένου. Το κύριο γνώρισμά του δεν είναι η φιλαργυρία, αλλά η μνήμη. Για χάρη αυτής της μνήμης θα γίνει απάνθρωπος». Παρά την αγριότητα και τις έντονα φορτισμένες δραματικές σκηνές του, ο «Έμπορος της Βενετίας» (1596-7 ) δεν συγκαταλέγεται στις τραγωδίες του Σαίξπηρ, αλλά στις κωμωδίες του. «“Γλυκόπικρη κωμωδία” έχει χαρακτηριστεί ο “Έμπορος” και τέτοιας υφής έργο είναι. Το κωμικό και το δραματικό διαδέχονται το ένα το άλλο ή συνυπάρχουν», σημειώνει ο σκηνοθέτης Σπύρος Α. Ευαγγελάτος. 

  ------------------------------------------------------------------------------------------


Τρεις περιβόητοι Σάιλοκ


Όρσον Ουέλς 

Στη θρυλική «χαμένη» ταινία του 1969 (οι αρχικές κόπιες έχουν κλαπεί ), ως σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής ο Ουέλς εξαφάνισε την Πόρσια (η Κροάτισσα σύντροφός του δεν μιλούσε επαρκώς αγγλικά για να την παίξει ) και, αντί για τη Βενετία, τα περισσότερα γυρίσματα έγιναν στο –φτηνότερο– Ντουμπρόβνικ.






Λόρενς Ολίβιε 

Σε ηλικία 67 ετών, ο σερ του βρετανικού θεάτρου ερμήνευσε στο Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας τον Σάιλοκ ως θύτη και θύμα και άφησε εποχή με την τελευταία σκηνή, στην οποία παρουσιάζεται βαριά ηττημένος από τους χριστιανούς διώκτες του – η βιντεοσκοπημένη εκδοχή (1974 ) κυκλοφορεί σε DVD.









Αλ Πατσίνο 

Στη συμπαθητική (αλλά όχι συναρπαστική ) ταινία του Μάικλ Ράντφορντ (2004 ), οι Τζέρεμι Άιρονς και Τζόζεφ Φάινς συμπρωταγωνιστούν και ο Πατσίνο τονίζει την τραγικότητα του Σάιλοκ, με αποτέλεσμα να κοντράρεται με το γενικά ανάλαφρο κλίμα της σκηνοθεσίας.





   --------------------------------------------------------------------------------------------


Τσιγκούνης, τοκογλύφος, Εβραίος: επί σειρά αιώνων, τα χαρακτηριστικά αυτά προκαλούσαν τη λαϊκή αποστροφή και κοροϊδία, είτε στη ζωή είτε στη σκηνή. Η συνένωση και των τριών σε ένα πρόσωπο συνιστά, την εποχή του Σαίξπηρ, τον κανόνα στη δραματουργία, σύμφωνα με τον αμερικανό σαιξπηρολόγο Ε. Ε. Στολ. Στα θεατρικά έργα της περιόδου ο τοκογλύφος συσσωρεύει χρήμα, το κλωσάει, το περιφρουρεί, αρνείται να το μοιραστεί ακόμη και με την οικογένειά του. Δεν έχει ιερό και όσιο, είναι δαιμόνιος. Μπορεί να μη φέρει πάντα ξεκάθαρα τη «στάμπα» του Εβραίου, κουβαλάει όμως σίγουρα πολλά από τα «παραδοσιακά» γνωρίσματα του τελευταίου: τη μεγάλη μύτη, τη βρωμερή αναπνοή, την επαφή με τον Σατανά. «Εξω περιφέρομαι τα βράδια/ και σκοτώνω αρρώστους που γρυλίζουν κολλημένοι στους τοίχους» αναφέρει ο Εβραίος της Μάλτας στον περίφημο μονόλογό του. Ο ήρωας του Κρίστοφερ Μάρλοου εκτοξεύεται στη σφαίρα του εξωφρενικού προκαλώντας την μήνιν των εχθρών του: «Ετσι με φαντάζεστε; Ετσι θα είμαι!» μοιάζει να τους προκαλεί.

Από αυτή την παράδοση - με βασικότερη την επιρροή του Μάρλοου - γεννήθηκε ο Σάιλοκ. Ο Σαίξπηρ προσδίδει στον Εβραίο του όλα τα υπερβολικά γνωρίσματα που περιμένει το κοινό της εποχής από έναν τέτοιο ήρωα. Ο Σάιλοκ προτιμά να δει την κόρη του νεκρή, παρά να χάσει τα πολύτιμα πετράδια που πήρε αυτή μαζί της όταν το έσκασε με τον αγαπημένο της. Ολοι σχεδόν οι υπόλοιποι ήρωες τον μισούν. Τον βρίσκουν απεχθή και τερατόμορφο. Εννέα φορές συνολικά τον συγκρίνουν με τον διάβολο.

Επειδή όμως ο Σαίξπηρ αδυνατεί να πλάσει μονοδιάστατο ήρωα, έτσι κι εδώ ξεφεύγει από το πλαίσιο της συνήθους αντισημιτικής καρικατούρας. Μπορεί ο Σάιλοκ να διαθέτει κωμική πλευρά - τα γεροντικά πείσματά του, το επαναλαμβανόμενο «τσίμπημα» λέξεων και φράσεων γύρω από το χρήμα, ο τρόπος που φωνάζει «τα λεφτά μου! Η κόρη μου!» κ.ο.κ. - σίγουρα όμως δεν είναι μόνον ένας αστείος γεροκακούργος: όπως αποδεικνύεται, είναι ταυτόχρονα αυτός που αποκαλύπτει τη σάπια πλευρά των καλών χριστιανών της Βενετίας. Οι τελευταίοι τον φτύνουν κατ' επανάληψη όποτε τον συναντούν στην αγορά· τον φωνάζουν «άπιστο» και «λυσσασμένο σκυλί»· προσπαθούν να κατουρήσουν τα γένια του· τον κλωτσούν σαν κοπρόσκυλο. Ο γενναιόδωρος Αντόνιο, ο πλούσιος έμπορος με τα ευγενικά αισθήματα που δανείζει δίχως δισταγμό και δίχως τόκο για χάρη της φιλίας, εξευτελίζει με κάθε ευκαιρία τον αλλόθρησκο Σάιλοκ που επιμένει να δανείζει μόνο για το κέρδος.

«Σκληρός και απωθητικός, είναι παρ' όλα αυτά αληθινός και μοναδικός· και υπάρχει ποίηση μέσα του, έτσι όπως υπάρχει σε όλους σχεδόν τους ήρωες του Σαίξπηρ, ακόμη και στους πιο ζοφερούς ή γκροτέσκους» συνεχίζει ο Στολ. «Σπρώχνοντας το μίσος του στα άκρα, ο Σάιλοκ εκθέτει την αδικία και την αγριότητα των κοινωνικών θεσμών που γέννησαν αυτό το συναίσθημα... έρχονται στιγμές που η ζωτικότητά του πνίγει το γέλιο και παγώνει το μειδίαμα στα χείλη μας» γράφει ένας άλλος θεωρητικός, ο Τζον Πάλμερ.

         ----------------------------------------------------------------------------------























  ------------------------------------------------------------------------------------------------



Ο Έμπορος της Βενετίας είναι ένα από τα πιο γνωστά έργα του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Υπολογίζεται ότι γράφτηκε μεταξύ 1594 και 1597. Αν και ανήκει στις "κωμωδίες" του Σαίξπηρ, έγινε πιο γνωστό για τις δραματικές του σκηνές, όπως η σκηνή στο δικαστήριο, αλλά και για τη σκιαγράφηση του χαρακτήρα του Εβραίου Σάιλοκ, που θέτει ερωτήματα αντισημιτισμού.

Ο τίτλος του έργου αναφέρεται στον έμπορο Αντόνιο κι όχι στον ανταγωνιστή του, τον Εβραίο τοκογλύφο Σάιλοκ. Ο Σάιλοκ είναι ένας πολύπαθος χαρακτήρας, αλλά είναι κι αυτός που προκαλεί το μαρτύριο του Αντόνιο, με αποτέλεσμα η απέχθεια ή η συμπάθεια για το πρόσωπό του να επαφίεται στην κρίση του κοινού.

Υπόθεση του έργου

Ο Μπασάνιο, ένας νεαρός από τη Βενετία, θέλει να ταξιδέψει στο Μπελμόντε για να πολιορκήσει την όμορφη και πλούσια κληρονόμο Πόρσια. Γι' αυτό ζητά βοήθεια από το φίλο του, τον έμπορο Αντόνιο, προκειμένου να του δώσει 3000 δουκάτα για τα έξοδα του ταξιδιού του για 3 μήνες. Καθώς όλα τα πλοία του Αντόνιο δεν έχουν ακόμα ολοκληρώσει τα ταξίδια τους στη θάλασσα, ζητά δάνειο από τον Εβραίο τοκογλύφο Σάιλοκ. Καθώς ο Αντόνιο είχε καταφερθεί εναντίον του, κακόβουλα ο Σάιλοκ προτείνει τον εξής όρο στο συμβόλαιο: αν ο έμπορος Αντόνιο αδυνατεί να ξοφλήσει το δάνειό του μέσα στον ορισμένο χρόνο, ο Σάιλοκ θα πάρει μια λίβρα σάρκας από οποιοδήποτε μέρος του σώματός του. Ο Αντόνιο, έκπληκτος από τη "γενναιοδωρία" του Σάιλοκ που δε ζητεί χρήματα ως αντάλλαγμα, αποδέχται τον όρο κι έτσι ο Μπασάνιο, μαζί με το φίλο του, Γκρατσιάνο, φεύγουν για το Μπελμόντε.

Στο Μπελμόντε, η Πόρσια πολιορκείται από μνηστήρες. Στη διαθήκη, όμως, που άφησε ο πατέρας της, έχει ως όρο ότι όλοι οι μνηστήρες θα πρέπει να διαλέξουν ένα από τρία κουτιά: ένα χρυσό, ένα ασημένιο κι ένα από μολύβι. Ένα από τα τρία περιέχει ένα μικρό πορτρέτο της Πόρσια κι αυτός που θα το βρει θα την κερδίσει. Μετά από δυο αποτυχημένες προσπάθειες από τους Πρίγκιπες του Μαρόκου και της Αραγωνίας, ο Μπασάνιο διαλέγει το μολυβένιο κουτί και κερδίζει την Πόρσια. Τα άλλα δυο κουτιά περιέχουν περιπαικτικούς στίχους: από εδώ προέρχεται κι η γνωστή φράση

 "Ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός".

Στη Βενετία, μαθαίνεται πως όλα τα καράβια του έμπορου Αντόνιο έχουν χαθεί στη θάλασσα κι έτσι αδυνατεί να ξεπληρώσει το δάνειο. Ο Σάιλοκ βάζει να συλλάβουν τον Αντόνιο, αποφασισμένος να πάρει εκδίκηση από τους Χριστιανούς, καθώς η κόρη του, Τζέσικα, κλέφτηκε με το νεαρό Λορέντζο κι έγινε Χριστιανή. Τα νέα φτάνουν στο Μπελμόντε, όπου οι δυο νιόπαντροι φίλοι, Μπασάνιο και Γκρατσιάνο, επιστρέφουν εσπευσμένα στη Βενετία, ενώ οι σύζυγοί τους, Πόρσια και Νερίσσα, αποφασίζουν να συμβουλευτούν το δικηγόρο Μπελάριο, ξάδερφο της Πόρσια στην Πάδοβα.
Η δραματική κορύφωση του έργου πραγματοποείται στο δικαστήριο του Δόγη της Βενετίας. Ο Αντόνιο προσφέρεται να αποζημιώσει το Σάιλοκ με τα διπλά χρήματα (6000 δουκάτα), αλλά ο τοκογλύφος επιμένει κι απαιτεί μια λίβρα σάρκας από τον έμπορο. Ο Δούκας συμβουλεύεται τον Μπαλτάσαρ, έναν νεαρό μελετητή του νόμου, που έχει καταφτάσει με το βοηθό του, που δεν είναι παρά η Πόρσια κι η Νερίσσα μεταμφιεσμένες. Η Πόρσια ζητά από το Σάιλοκ να δείξει έλεος, αλλά εκείνος αρνείται, οπότε το δικαστήριο του επιτρέπει να πάρει αυτό που ζητά από τον Αντόνιο.

Την τελευταία στιγμή, η Πόρσια αναδεικνύει μια λεπτομέρεια: ο όρος έλεγε να αφαιρεθεί μια λίβρα σάρκας, άρα όχι αίμα. Αν ο Σάιλοκ έχυνε αίμα του Αντόνιο, όλη η περιουσία του θα κατασχόταν. Ηττημένος, ο Σάιλοκ αποδέχεται την πληρωμή του με χρήματα, αλλά η Πόρσια αναφέρει ότι η περιουσία του πρέπει να κατασχεθεί, μισή από την κυβέρνηση και μισή από τον έμπορο Αντόνιο, επειδή αποπειράθηκε να αφαιρέσει τη ζωή ενός πολίτη. Ο Δούκας χαρίζει τη ζωή στο Σάιλοκ κι ο Αντόνιο παραχωρεί το μερίδιό του στο Λορέντζο και τη Τζέσικα, ενώ με παρέμβασή του, ο Δούκας υπόσχεται να παραχωρήσει το μισό της περιουσίας του στο Σάιλοκ, αν γίνει Χριστιανός.

Ο Μπασάνιο δεν αναγνωρίζει τη μεταμφιεσμένη σύζυγό του και δέχεται να της προσφέρει ένα δώρο. Ο "Μπαλτάζαρ" ζητά τα γάντια και το δαχτυλίδι του κι εκείνος απρόθυμα τα δίνει, καθώς είχε υποσχεθεί στην Πόρσια να μην τα αποχωριστεί ποτέ. Όταν γυρίζουν στο Μπελμόντε, ταλαιπωρούν τους συζύγους τους, αλλά τελικά τους αποκαλύπτουν τη μεταμφίεσή τους. Όλοι καταλήγουν ευτυχισμένοι, εκτός από το Σάιλοκ, καθώς ο Αντόνιο τελικά μαθαίνει ότι τρία από τα πλοία του δε βυθίστηκαν και γύρισαν στη Βενετία.

Το ζήτημα του αντισημιτισμού του έργου

Η "αντισημιτική" ανάγνωση

Οι Εβραίοι της Αγγλίας εκδιώχθηκαν κατά το Μεσαίωνα κι επέστρεψαν με την άνοδο του Όλιβερ Κρόμγουελ. Σε διάφορα θεατρικά έργα, ο χαρακτήρας τους έμοιαζε με καρικατούρα: άρπαγες με μυτερή μύτη και κατακόκκινη περούκα, ενώ χαρακτηρίζονταν κακοί, απατεώνες και άπληστοι. Κατά το 17ο αιώνα, οι Εβραίοιυποχρεούνταν να φορούν το χαρακτηριστικό κόκκινο καπέλο δημοσίως, αλλιώς απειλούνταν ακόμη και με θανατική ποινή. Επίσης, έπρεπε να ζουν σε γκέτο για την υποτιθέμενη ασφάλειά τους. Πολλοί μελετητές, λοιπόν, βλέπουν αυτό το έργο του Σαίξπηρ σαν συνέχιση της αντισημιτικής αυτής παράδοσης. Μια ερμηνεία του έργου είναι ότι ο Σαίξπηρ ήθελε να τονίσει την αντίθεση ανάμεσα στο έλεος που δείχνουν οι Χριστιανοί χαρακτήρες και την εκδικητικότητα ενός Εβραίου, που δεν κατέχει τη θρησκευτική θεία χάρη για να αντιληφθεί την έννοια του ελέους. Με την ερμηνεία αυτή, o αναγκαστικός προσηλυτισμός του Σάιλοκ στο Χριστιανισμό στο τέλος του έργου αποτελεί "ευτυχισμένο τέλος" για το χαρακτήρα, καθώς γίνεται η κάθαρσή του για την έλλειψη πίστης του και την αμαρτία του να επιθυμεί το θάνατο του Αντόνιο.

Η αντι-χριστιανική ανάγνωση

Πολλοί σύγχρονοι μελετητές δε θεωρούν το Σάιλοκ μοχθηρό χαρακτήρα. Η δίκη του Σάιλοκ αποτελεί παρωδία, καθώς η Πόρσια ενεργεί σαν δικαστής χωρίς να έχει κανένα τέτοιο δικαίωμα. Συνεπώς, ο Σαίξπηρ δεν τονίζει τις προθέσεις του Σάιλοκ, αλλά το γεγονός ότι οι ίδιοι άνθρωποι που κατηγορούν για ανηθικότητα και ανεντιμότητα το Σάιλοκ χρησιμοποιούν την απάτη για να κερδίσουν.
Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση του έργου, ο Σάιλοκ είναι ο πιο έντιμος ηθικά χαρακτήρας. Για παράδειγμα, ο Βασάνιο δεν είναι παρά ένας σπάταλος που νοιάζεται μόνο για την εμφάνισή του και ζει εις βάρος άλλων, ενώ η Τζέσικα είναι μια αχάριστη κόρη, που κλέβει την περιουσία του πατέρα της και το σκάει για να παντρευτεί το Λορέντζο.

Σχόλια στην ανωτέρω επιχειρηματολογία της "αντι-χριστιανικής ανάγνωσης". Ποτέ δεν φαντάστηκα ότι "Πολλοί σύγχρονοι μελετητές" θα ξοδέψουν φαιά ουσία για να ασχοληθούν με την υποστήριξη ενός στυγνού τοκογλύφου με εγκληματικές και ρατσιστικές προθέσεις εναντίον των Χριστιανών. Θα υποθέσω ότι το κάνουν επειδή αυτός ήταν εβραίος. Αμέσως όμως προκύπτει το κίνητρο αλλά και ο στόχος της ανωτέρω επιχειρηματολογίας: Εβραϊκή προπαγάνδα. (Έχει γεμίσει το Internet) Όσον αφορά τη σύγκριση της εντιμότητας του τοκογλύφου με τους άλλους κωμικούς χαρακτήρες (τα καμώματα των νέων στις ερωτικές τους υποθέσεις) είναι κωμική και ανισοβαρής. Η Πόρσια δεν ενεργεί σαν δικαστής αλλά σαν κατήγορος. Όσον αφορά στο δικαίωμα του κατήγορου να είναι επώνυμος ή ανώνυμος είναι άνευ σημασίας όταν μάλιστα είναι παρών για να αναλάβει την ευθύνη αυτών που λέει. Σημασία έχει η κατηγορία και τα επιχειρήματα.

 Έχω την γνώμη όμως ότι το μεγάλο δίδαγμα από το έργο αυτό του Σαίξπηρ είναι ότι: Εγκληματικές και αντικοινωνικές συμπεριφορές υπάρχουν από όλες τις εθνότητες. Φραγμό σε αυτό μπορούν και πρέπει να βάλουν απλοί νόμοι όπως αυτός που έσωσε τον Αντόνιο: "Αν Εβραίος χύσει από πρόθεση μία σταγόνα αίμα Χριστιανού θανατώνεται και δημεύεται η περιουσία του." Δεν γνωρίζω αν υπήρχε τέτοιος νόμος αλλά αν υπήρχε φαντάζομαι κάτω από ποιες κακές καταστάσεις δημιουργήθηκε. Αν όμως η κάθε κακή κατάσταση του λαού δημιουργεί και έναν απλό νόμο, που θα την εμποδίσει να επαναληφθεί, τα πράγματα θα πάνε καλύτερα για όλους. 

   ----------------------------------------------------------------------------------------


Ο ΕΜΠΟΡΟΣ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ


  










  --------------------------------------------------------------------------------


ΠΗΓΕΣ







  ----------------------------------------------------------------------------------------------------------

Κυριακή, 29 Νοεμβρίου 2015

Shakespeare΄s Richard II / Richard III - Σαίξπηρ Ριχάρδος Β' / Ριχάρδος Γ΄

                   
                                           

             Ριχάρδος Β΄




                 





 
«Ο βασιλιάς, λένε πώς πέθανε.
Δε μένουμε. Στον τόπο μας ξεράθηκαν
όλες οι δάφνες, και μετεωρίτες τ’ ουρανού
κάνουν τ’ ασάλευτα άστρα να τρομάζουν.
Προφήτες με πρόσωπα σβησμένα
ψιθυρίζουν γι’ απαίσιες αλλαγές.
Οι πλούσιοι περπατούν θλιμμένοι, ενώ οι φαύλοι
χορεύουν και πηδούν –
εκείνοι, από φόβο μήπως χάσουν
αυτό που τώρα χαίρονται, και οι άλλοι
ελπίζοντας πώς έχουν να κερδίσουν
με την βία και τον πόλεμο…

Οι πατριώτες μας έχουν όλοι φύγει.»

       -------------------------------------------------------------------------------



Ο Ρέιφ Φάινς υποδύεται τον σαιξπηρικό ήρωα στην παράσταση που σκηνοθέτησε ο Τζόναθαν Κεντ και μεταφέρθηκε πρόσφατα από το Λονδίνο στη Νέα Υόρκη

Ο Ριχάρδος που «πρέπει»

Θέατρο

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  24/09/2000


Λοϊζου Στέλλα


Ο Ριχάρδος που «πρέπει»


«Η λέξη "πρέπει" δεν αρμόζει σε βασιλείς». Υπάρχει ένα περίφημο ιστορικό ανέκδοτο που θέλει τη βασίλισσα Ελισάβετ (της δυναστείας των Τυδώρ) ξαπλωμένη στη νεκρική της κλίνη να εκστομίζει αυτόν τον τελευταίο αφορισμό ­ έναν αφορισμό που κατανοούμε ακόμη καλύτερα αν λάβουμε υπόψη μας ότι την εποχή εκείνη ο ανώτατος άρχοντας της χώρας είχε το θεϊκό χρίσμα. Η ιστορία του Ριχάρδου Β', όπως την προσέγγισε ο Σαίξπηρ, είναι η ιστορία του βασιλιά που «πρέπει». Ο Ριχάρδος πρέπει να εγκαταλείψει το αξίωμά του. Πρέπει να παραδώσει το στέμμα του στον σφετεριστή Μπόλινμπροουκ (και μετέπειτα βασιλιά Ερρίκο Δ'). Δεν έχει άλλη επιλογή: ο αντίπαλος υπερτερεί στρατιωτικά και πολιτικά.

Ο Ριχάρδος πρέπει να πάψει να είναι βασιλιάς. Πρέπει να πάψει να είναι αυτό που ήταν ολόκληρη τη ζωή του: να αποποιηθεί τον τίτλο που του έδινε λόγο ύπαρξης, που ήταν η ίδια του η ύπαρξη. «Είσαι πρόθυμος να παραδώσεις το στέμμα;» τον ρωτάει ο Μπόλινμπροουκ. «Ναι, όχι· όχι, ναι· γιατί πρέπει να γίνω τίποτα».

Ο Ριχάρδος ξέρει ότι πρέπει να υποχωρήσει, ότι η ήττα του είναι αναπόφευκτη και ότι τη θέση του ­ που του ανήκε κληρονομικά από τη στιγμή της γέννησής του ­ πρέπει να πάρει κάποιος άλλος. Η γνώση αυτή όμως δεν τον απελευθερώνει. Αντιθέτως τον οδηγεί στην οδυνηρή αμφισβήτηση της ταυτότητάς του: «Δεν έχω όνομα, δεν έχω τίτλο»: αν δεν είναι βασιλιάς, πώς μπορεί να είναι ο Ριχάρδος; Και όταν αργότερα, έχοντας παραδώσει το στέμμα, κοιτάζει το είδωλό του στον καθρέφτη, αναρωτιέται:

 «Αυτό το πρόσωπο ήταν άραγε το πρόσωπο 

/ Που κάθε μέρα κάτω από τη στέγη του 

/ Κρατούσε δέκα χιλιάδες άνδρες; Αυτό ήταν το πρόσωπο

 / Που σαν τον ήλιο έκανε όσους τον κοιτούσαν να κλείνουν τα μάτια;».

Το μαρτύριο του βασιλιά

Η αδυναμία του Ριχάρδου να συμβιβαστεί με την πτώση του και η παθητικότητα με την οποία αντιμετωπίζει την αλλαγή της μοίρας του δεν προκαλούν ποτέ την αγανάκτηση ή τον οίκτο μας. Κατ' αρχήν επειδή η αγωνία του βρίσκει μοναδική έκφραση και εκτόνωση μέσα από τον λόγο. «Ενα ξεχωριστό προνόμιο κατέχουν αναμφισβήτητα οι βασιλιάδες του Σαίξπηρ: αποτελούν μια πολύ εύγλωττη συντροφιά, και ο Ριχάρδος είναι ο πιο λυρικός από όλους» έγραφε ο Γουόλτερ Πέιτερ το 1889.

Ο Ριχάρδος δίνει ποιητική διάσταση στο μαρτύριό του μέσα από τις περίτεχνες μεταφορές που κατασκευάζει ασταμάτητα ­ επιβεβαιώνοντας τη ρήση του Νίτσε ότι η ανάγκη της μεταφοράς είναι η ανάγκη να βρεθείς κάπου αλλού. Η ομορφιά των λεκτικών εικόνων του μετέωρου βασιλιά διαλύει κάθε υπόνοια μίζερου ή άσκοπου αυτομαστιγώματος προς χάριν εκμαίευσης της συμπάθειάς μας. Ο Ριχάρδος κερδίζει τελικά τον θαυμασμό μας: αν προκαλεί τη συγκίνησή μας δεν είναι τόσο επειδή βρέθηκε ξαφνικά απογυμνωμένος από το αξίωμά του, αλλά επειδή νιώθουμε ολοένα και πιο έντονα πόσο άδικο είναι μια φύση τόσο προικισμένη να αναγκάζεται να υποκύψει στην πολιτική αναγκαιότητα.

Ο σαιξπηρικός αυτός ήρωας δεν είναι μόνο θαυμαστός ποιητής αλλά και ταλαντούχος ηθοποιός. Το αξίωμά του το αντιμετωπίζει συχνά ως ρόλο: 

«Έτσι υποδύομαι εγώ σε ένα πρόσωπο πολλούς ανθρώπους

 / Και κανένας τους ικανοποιημένος. Μερικές φορές είμαι βασιλιάς,

 / Υστερα οι προδοσίες με κάνουν να εύχομαι να ήμουν ζητιάνος 

/ Και έτσι γίνομαι».

 Η κορύφωση έρχεται στο επεισόδιο με τον καθρέφτη, αμέσως μόλις ο ήρωας έχει δώσει το στέμμα στον Μπόλινμπροουκ. Ο Ριχάρδος συνομιλεί για λίγο με το είδωλό του μπροστά στους πρώην υπηκόους του, ώσπου με ένα προκλητικό τίναγμα του χεριού πετάει τον καθρέφτη στο πάτωμα: ο καθρέφτης λέει ψέματα, η εικόνα του δεν μπορεί να είναι ακόμη η ίδια, όπως πριν, πριν από την πτώση. Η ήττα του βασιλιά, ο θρίαμβος του ηθοποιού και του μελοδράματος. Στιγμές στιγμές αναρωτιόμαστε μήπως τελικά αυτό που τον πονάει περισσότερο είναι η απώλεια αυτού του εξαίσιου ρόλου.

Η μεγαλύτερη επιτυχία του Ρέιφ Φάινς στην παράσταση που σκηνοθέτησε ο Τζόναθαν Κεντ ­ και παίζεται στη Μουσική Ακαδημία του Μπρούκλιν, στη Νέα Υόρκη ­ είναι η εξωτερίκευση αυτής ακριβώς της σημαντικής πλευράς του ήρωα. Ντυμένος με μακρύ, λευκό, χρυσοποίκιλτο ένδυμα, κινούμενος με αριστοκρατική άνεση και μελετημένη υπεροψία, ο Φάινς θυμίζει εστέτ που κατέχει άριστα την τέχνη της πόζας: η φωνή του καθαρή, η άρθρωσή του τέλεια, η χάρη της μανιέρας του περισσή. Αυτός ο Ριχάρδος είναι ένας δανδής που λατρεύει την εικόνα του, συγχρόνως όμως δεν διστάζει να σπάσει την εικόνα αυτή με γκριμάτσες και χειρονομίες μικρού παιδιού: βγάζει γλώσσα στον θείο του ή αποδιώχνει τα κακά νέα σαν να ήταν ενοχλητικά κουνούπια.

Ο ανθρώπινος σπαραγμός

Ο Ριχάρδος αυτός αποτελεί παράξενη έκπληξη: μας γοητεύει ακόμη και όταν συμπεριφέρεται απωθητικά, εφόσον ξέρει να τακτοποιεί τα πάντα με ένα νεύμα, με ένα ανασήκωμα του πιγουνιού. Ο Ριχάρδος αυτός είναι ο μεγάλος Υποκριτής: έχει διαρκώς συναίσθηση του ρόλου και των απαιτήσεών του, στις οποίες ανταποκρίνεται με κομψότητα κινήσεων και άνευ ιδρώτος.
Ο ηθοποιός Φάινς ξέρει όμως πότε να παραμερίσει τον ηθοποιό Ριχάρδο. Ξέρει πότε πρέπει να ρίξει τη μάσκα ­ ή, καλύτερα, πότε να την αφήσει να πέσει, έτσι φυσικά. Στην τελευταία σκηνή, ταπεινωμένος και μόνος, με τους ήχους μιας απόκοσμης μουσικής να εισβάλλουν από το μικροσκοπικό παράθυρο του κελιού του, ο Ριχάρδος παραδίδει τον τελευταίο μονόλογό του: και εκεί αναδύεται ­ για μια στιγμή μονάχα, λίγα λεπτά πριν από τη δολοφονία του ­ ο ανθρώπινος σπαραγμός ενός συντετριμμένου βασιλιά.

                          ---------------------------------------------------------


Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΡΙΧΑΡΔΟΣ Ο Β' - ΑΠΑΝΤΑ ΣΑΙΞΠΗΡ

Ο Βασιλιάς Ριχάρδος ο Β΄, το πιο καθαρά ιστορικό από τα ιστορικά δράματα του Σαίξπηρ, είναι ο βασιλιάς που για ν΄ανταποκριθεί στα έξοδά του νοίκιασε το βασίλειό του σε έναν ιδιώτη κόντε. Ο βασιλιάς, που κατά το σχόλιο: «χρεοκόπησε σαν ιδιώτης», έχει ωστόσο την απαίτηση ό,τι κάνει να ΄ναι καθαγιασμένο άνωθεν, παρουσιάζεται επικίνδυνα ανεύθυνος και ανάξιος για οποιοδήποτε αξίωμα.

    -------------------------------------------------------------------------------------


Ριχάρδος Β' (1947)
Εθνικό Θέατρο: Κεντρική Σκηνή
10/01/1950 Εθνικό Θέατρο, Αγίου Κωνσταντίνου 22-24, Αθήνα, Ελλάδα


















  ---------------------------------------------------------------------------------------------------


Ένας μονόλογος από τον Σαίξπηρ


Είναι από την τραγωδία «Ο Βασιλιάς Ριχάρδος ο Δεύτερος». Είναι από τα λιγότερο γνωστά έργα του Σαίξπηρ. Ο Ριχάρδος ο Β” δεν έχει καμιά σχέση με το Ριχάρδο τον Γ”, που ήταν άσκημος, κουτσός, και καμπούρης. Αυτός είναι πανέμορφος, αλλά φοβερά αλλαζονικός που τον κάνουν ό,τι θέλουν οι διάφοροι αυλικοί γύρω του, σε βαθμό που κάνει τέτοια λάθη, ώστε να καθαιρεθεί από το θρόνο, να τον βάλουν φυλακή και τελικά να τον εκτελέσουν. Το απόσπασμα από το μονόλογο που ακολουθεί, είναι από την Ε” Σκηνή της Δ” Πράξης. Είναι η σκηνή όπου βλέπουμε πια τον Ριχάρδο στη φυλακή, ταπεινωμένο να συνειδητοποιεί τι έχει κάνει.

Έλεγα πως μπορώ να παρομοιάσω
τούτη τη φυλακή μου με τον κόσμο.
Μα επειδή μέσα στον κόσμο υπάρχουν άνθρωποι,
και εδώ δεν υπάρχει άλλη ψυχή από εμένα,
δεν το πετυχαίνω.
Κι όμως θα το βρω.
Το μυαλό μου,
θα γίνει για το πνεύμα μου η γυναίκα.
Το πνεύμα μου ο πατέρας.
Κι” από το γάμο αυτό,
θα ‘ρθει ένα γένος στοχασμών,
που ολοένα θα γεννούνε.
Κι όλοι αυτοί οι στοχασμοί
θα πλημμυρήσουν το μικρό τούτον κόσμο,
ταραγμένοι καθώς του κόσμου οι άνθρωποι.
Γιατί ευχαριστημένοι στοχασμοί δεν υπάρχουν.
Ακόμη κι οι καλύτεροι,
όπως οι στοχασμοί μας για τα Θεία,
είναι γεμάτοι δισταγμούς
και βάζουν ως και το Θείο το Λόγο
αντίθετα στον ίδιο το Θείο Λόγο, όπως:
«Αφήστε τα παιδιά να “ρθούνε» από τη μια,
κι από την άλλη: «Είν” έτσι δύσκολο να “ρθει κανένας,
όπως να περάσει μια καμήλα από το μάτι της βελόνας»!
Στοχασμοί με φιλόδοξους σκοπούς
σχεδιάζουν θαύματα ακατόρθωτα:
πώς θα μπορούσαν τ” αδύνατα αυτά νύχια
ν” ανοίξουν ένα πέρασμα
μες από τα πετρένια του σκληρού τούτου κόσμου πλευρά,
τους άγριους τοίχους αυτής της φυλακής,
και μην μπορώντας,
πεθαίνουν από την ίδια τους την περηφάνια.
Στοχασμοί που γυρεύουν ησυχία
κολακεύονται, τάχα,
πως δεν είναι ούτε οι πρώτοι που ‘ναι σκλάβοι της τύχης,
ούτε θα ‘ναι κι οι τελευταίοι.
Σαν τους άθλιους αλήτες που δεμένοι στο στύλο,
αποξεχνούνε τη ντροπή τους
με τη σκέψη πώς κι άλλοι έχουν σταθεί
στον ίδιο στύλο όπως αυτοί
και βρίσκουν σ” αυτόν το στοχασμό κάποια ανακούφιση,
βαστώντας τη δική τους δυστυχία
με τις πλάτες εκείνων
που υποφέρανε το ίδιο πριν απ” αυτούς.
Κι έτσι εγώ, μόνος, παίζω πολλά πρόσωπα
και ούτ” ένα απ” τα πολλά ευχαριστημένο.
Καμιά φορά είμαι βασιλιάς, και τότε
ή προδοσία με κάνει να ποθώ
τη ζωή του ζητιάνου.
Γίνομαι ζητιάνος,
Κι η ανυπόφορη στέρηση με πείθει
πως πιο καλά ήμουν βασιλιάς.
Και να: ξαναφορώ το στέμμα.
Μα σε λίγο,
θυμάμαι πώς μου το ‘χει πάρει ο Μπόλιμπροκ,
κι ευθύς δεν είμαι τίποτα.
Όμως ό,τι κι αν είμαι,
μήτε εγώ, μήτε κανένας άνθρωπος ποτέ,
θα ‘ναι ευχαριστημένος από τίποτα,
ώσπου να βρει την ησυχία του,
βλέποντας πως τίποτα δεν είναι.

  ------------------------------------------------------------------------------------------











--------------------------------------------------------------------------------


Ριχάρδος Γ΄





------------------------------------------------------------------



του Σωτήρη Αδαμαρέτσου



"Ο βασιλιάς Ριχάρδος ο Γ'", Ουίλιαμ Σαίξπηρ    ( Εκδόσεις Πατάκη )




«…τώρα της δυσαρέσκειάς μας τον χειμώνα τον έχει κάνει θέρος λαμπρό τούτου του Γιορκ ο ήλιος…»

Απ’ όλους τους ήρωες του Σαίξπηρ ο πιο «πραγματικός» χαρακτήρας, ο πιο ρεαλιστής ήρωας και η πιο αυθεντική και γήινη προσωπικότητα του θεάτρου παραμένει μέχρι και σήμερα ο ρόλος του Ριχάρδου Γ’. Ο ηθοποιός που θα τολμήσει να υποδυθεί τον ρόλο του πρέπει να έχει μεγάλη ψυχική  δύναμη και σθένος για να ανταπεξέλθει σε έναν ήρωα που σε όλο το έργο δεν «αποχωρεί» ποτέ από την σκηνή, πολεμώντας από την αρχή μέχρι το τέλος για να πετύχει τους σκοπούς του…

Είναι ένας «πραγματικός» χαρακτήρας κι όχι μια γκροτέσκο – αν επιτρέπεται η φράση – καρικατούρα, η οποία περιφέρεται ασκόπως επί σκηνής και καταριέται δαίμονες και φαντάσματα για την τύχη της. Ο Ριχάρδος ενεργεί με την δύναμη της ανθρώπινης θέλησης, μακριά από τις αμφιβολίες του Άμλετ, τις φαντασιώσεις του Ληρ και την αδυναμία του Μάκβεθ. Μπροστά σε όλους αυτούς τους «φανταστικούς» ήρωες ο Ριχάρδος είναι ο άρχοντας της σκηνής!!! Από την αρχή μέχρι το τέλος παραμένει πιστός στην ιδέα της κατάκτησης της εξουσίας, οργανώνει το σχέδιό του βασιζόμενος στην μικροπρέπεια, στις αδυναμίες και στον εγωισμό των υπολοίπων και, ποτέ μα ποτέ, δεν προδίδει το θεατή – αναγνώστη, που, από την πρώτη στιγμή, περιμένει από αυτόν να υποστηρίξει το σχέδιό του. Ακαταπόνητος, κυνικός, ευθύς και πάνω απ’ όλα ειλικρινής με τον εαυτό του από την πρώτη σκηνή, ο Ριχάρδος είναι ένας ήρωας που σε συναρπάζει, καθώς οι κινήσεις του για την κατάληψη της εξουσίας είναι γεμάτες αλήθεια και στιβαρότητα, σκληρές αλλά τέλεια σχεδιασμένες και εκτελεσμένες. Ένας αληθινός χαρακτήρας, ακλόνητος μπροστά σε κάθε «ηθικό» εμπόδιο.

Από την άλλη είναι ο πιο ανθρώπινος ρόλος που έχει γραφτεί στην θεατρική ιστορία. Πόσους Άμλετ, Ληρ, Ρωμαίους, Μάκβεθ μπορείς να βρεις στην πραγματική ζωή; Αδύναμοι άνθρωποι, ανίκανοι να υποστηρίξουν τον εαυτό τους, τα όνειρά τους, τις ιδέες τους. Ζητούν είτε από τους θεούς, είτε από τρίτους να ενδιαφερθούν γι’ αυτούς και όταν έρθει η κρίσιμη ώρα δεν πράττουν τίποτε…. Άνθρωποι σαν το Ριχάρδο – και μην παραβλέπετε το δεινό του χαρακτήρα – κινούν τα νήματα της ανθρωπότητας, αλλάζουν τον κόσμο και προχωρούν την ζωή σε όρια πέρα από το κανονικό. Όσοι τον βλέπουν «μοχθηρό» κάνουν λάθος. Είναι ένα γνήσιο τέκνο του Ανθρώπου, ένας μελετητής της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης, της οκνηρής νοοτροπίας των αδυνάτων και της ηλιθιότητας των επηρμένων. Ο Ριχάρδος δυναστεύει τους αδύναμους. Υποτάσσει τους επαρμένους. Καταβαραθρώνει τους ονειροπαρμένους. Συντρίβει όσους ξέχασαν την ουσία της ζωής. Να παλεύεις και να προχωράς κάθε στιγμή…

Είναι μια καθαρή, μια διάφανη προσωπικότητα. Δεν προδίδει το θεατή ούτε και τον συγγραφέα. Από την αρχή ξεκαθαρίζει τη στάση του, τους λόγους και το σχέδιό του. Δεν χρησιμοποιεί δαιμονικά και ξόρκια. Σαν την λαίδη Μάκβεθ «ορμάει» στον σκοπό, όχι όμως με την υστερόβουλη αγωνία και τον επιθανάτιο ρόγχο αυτής, αλλά με καθαρό μυαλό και υπολογισμένο σχέδιο. Και πετυχαίνει ακριβώς γιατί δεν παραβιάζει κανένα ανθρώπινο νόμο. Απλά παρακολουθεί και χρησιμοποιεί την μικρότητα των ανθρώπων. Γιατί ο Ριχάρδος μπροστά στην κατάκτηση του στόχου ενεργεί με καθαρότητα, ψυχραιμία και διαύγεια. Αλλά μόλις την αποκτάει διολισθαίνει και διηθίζεται στην αρχομανία. Όχι γιατί απέκτησε την εξουσία με όλα τα μέσα – δεν υπάρχουν ερινύες στη ζωή, μόνο στο μυαλό των φοβισμένων ανθρώπων – αλλά γιατί πέτυχε αυτό το οποίο από την αρχή φαίνεται αδύναμο. Και αμέσως μετά … όλα έμειναν χωρίς νόημα!!!

Ένας πραγματικός «ήρωας»!!!

                         ---------------------------------------------------------------------


Με ποια αφορμή γράφτηκε ο Ριχάρδος Γ, ποια ιστορία αφηγείται και γιατί ο κουτσός και δύσμορφος ήρωας του είναι το απόλυτο θεατρικό φετίχ;


bridge_project_richard_iii



Ο Ριχάρδος Γ’ αποτελεί το τελευταίο έργο μιας τετραλογίας ιστορικών έργων: ολοκληρώνει ένα δραματικό χρονικό που ξεκίνησε με τον Ερρίκο Δ’ (1ο μέρος) και συνεχίστηκε με τον Ερρίκο Δ! (2ο μέρος) και τον Ερρίκο Δ’ (3ο μέρος). Η τετραλογία έχει κεντρικό θέμα τον Πόλεμο των Ρόδων, τον εμφύλιο πόλεμο που ξέσπασε στην Αγγλία μεταξύ των οίκων του Γιορκ και του Λάνκαστερ από το 1455 έως το 1485 για τη διαδοχή στο θρόνο. Τα εμβλήματα των δύο οίκων, το λευκό ρόδο για το Γιορκ και το κόκκινο ρόδο για το Λάνκαστερ, έδωσαν το όνομα τους στον Πόλεμο των Ρόδων. Ο Ριχάρδος Γ γράφτηκε το 1591 και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργάτου Ουίλλιαμ Σαίξπηρ. Κεντρική φιγούρα είναι ο καμπούρης και κουτσός Ριχάρδος, δούκας του Γκλόστερ, ο οποίος αναρριχάται στην εξουσία ως Ριχάρδος Γ, σκοτώνοντας εχθρούς, συγγενείς, τη γυναίκα του και τους περισσότερους υποστηρικτές του πριν φτάσει στη μάχη του Μπόσγουορθ. Το έργο αρχίζει μ’ ένα μονόλογο, όπου ο ήρωας προλογίζει το έργο, αναλύοντας τον εαυτό του. Πρόκειται για σπάνια περίπτωση όχι μόνο στον Σαίξπηρ, αλλά και στο παγκόσμιο δραματολόγιο. Το αποκρουστικό αυτό τέρας, μ’ όλη τη φρίκη που μας προκαλεί σε κάθε του εμφάνιση, καταφέρνει να κερδίσει το θαυμασμό μας. 

Ο βασιλιάς Εδουάρδος Δ’ είναι βαριά άρρωστος κι ο αδελφός του Ριχάρδος, δούκας του Γκλόστερ, εποφθαλμιά το θρόνο. Ο Ριχάρδος σχεδιάζει να στρέψει τον Εδουάρδο Δ’ εναντίον του άλλου αδελφού τους, του Γεωργίου, δούκα του Κλάρενς, ώστε ο ίδιος να καταλάβει το θρόνο.Τελικά, ο Γεώργιος συλλαμβάνεται με την κατηγορία της εθνικής προδοσίας. Η ανηθικότητα του Ριχάρδου ξεπερνάει τα όρια, ιδίως όταν κυνηγά την Άννα, χήρα του Εδουάρδου, πρίγκιπα της Ουαλίας. Ο δούκας του Γκλόστερ, σκανδαλωδώς, δεν αφήνει καν τη νεκρώσιμη ακολουθία του Ερρίκου Στ’ να σταθεί εμπόδιο στα σχέδια του. Τελικά, καταφέρνει να φλερτάρει την Άννα, λέγοντας της μάλιστα ότι σκότωσε τον άντρα της επειδή την αγαπούσε. Όταν ο βασιλιάς Εδουάρδος Δ’ πεθαίνει, αναζωπυρώνονται οι βλέψεις του δουκάτου Γκλόστερ για το θρόνο. Χωρίς ν’ αφήνει τίποτε στην τύχη, σχεδιάζει το θάνατο του αδελφού του Κλάρενς (όπως αναφέρεται συχνά ο Γεώργιος, δούκας του Κλάρενς) στον Πύργο του Λονδίνου από πνιγμό σ’ ένα βαρέλι κρασί. Έτσι, ο δούκας του Γκλόστερ θα κληθεί ν’ αναλάβει το θρόνο έως ότου ο Εδουάρδος Ε’, γιος και διάδοχος του Εδουάρδου Δ’, φτάσει σε ηλικία να κυβερνήσει. Ο Μπάκινγχαμ και ο Ριχάρδος Γ’ στέλνουν τους γιους της βασίλισσας Ελισάβετ, Γκρέι και Ντόρσετ, στο κάστρο του Πόμφρετ. Η βασίλισσα Ελισάβετ κι ο γιος της Ριχάρδος (δούκας του Γιορκ) κρύβονται. Υπό το πρόσχημα της προστασίας, ο Ριχάρδος βάζει τον Εδουάρδο Ε’ (πρίγκιπα της Ουαλίας) και τον αδελφό του, δούκα του Γιορκ, να μείνουν στον Πύργο του Λονδίνου, όπου έχουν δολοφονηθεί ο Γκλόστερ, ο Ερρίκος Στ’ και ο Γεώργιος. Ο Ριχάρδος Γ’ φυλακίζει τους συγγενείς της χήρας του Εδουάρδου Ρίβερς, Βον και Γκρέι, που παραμένουν πιστοί στον Εδουάρδο και οι οποίοι τελικά αποκεφαλίζονται στο κάστρο του Πόμφρετ. Στον Πύργο του Λονδίνου, ο Ριχάρδος Γ’ αποκεφαλίζει τον λόρδο Χέιστινγκς με την κατηγορία της εθνικής προδοσίας. Χωρίς την υπεράσπιση των λόρδων πια, ο Ριχάρδος Γ’ βάζει τον Μπάκινγχαμ να διαδώσει φήμες ότι ο βασιλιάς Εδουάρδος Δ’ και τα παιδιά του είναι νόθα. Ο Ριχάρδος οργανώνει να του παραδοθεί δημόσια το στέμμα, προσποιούμενος μάλιστα ότι διστάζει ν’ αναλάβει τη βασιλεία.

richard iii dvd


Για να ενδυναμώσει μάλιστα τη θέση του ως βασιλιά, ο Ριχάρδος Γ’ αποφασίζει να απαλλαχθεί από την απειλή των απογόνων του Εδουάρδου Δ’. Όμως, ακόμα κι ο πιστός Μπάκινγχαμ δεν μπορεί να σκοτώσει δύο παιδιά. Έτσι, ο Ριχάρδος βάζει τον Τίρελ να σκοτώσει τα αγόρια. Ο Μπάκινγχαμ δεν του είναι πια πολύ χρήσιμος. Η Άννα εξαφανίζεται μυστηριωδώς, αφήνοντας ελεύθερο το πεδίο στον Ριχάρδο να εστιάσει την προσοχή του στην Ελισάβετ, ανιψιά του και κόρη του βασιλιά Εδουάρδου Δ’. Όμως, η Ελισάβετ σχεδιάζει να παντρευτεί τον κόμη του Ρίτσμοντ, ο οποίος οδηγεί ένα στράτευμα στη Γαλλία για να πολεμήσει τον Ριχάρδο. Μαζί του συμπράττει κι ο Μπάκινγχαμ, αλλά μια πλημμύρα προκαλεί αταξία στο στράτευμα του. Ο Μπάκινγχαμ συλλαμβάνεται και εκτελείται από τον Ριχάρδο. Στο μεταξύ, ο Ρίτσμοντ περνάει τη Μάγχη και κατευθύνεται προς το Λονδίνο. Τα δύο στρατεύματα συναντώνται κοντά στο Μπόσγουορθ.Τη νύχτα πριν τη μάχη, επισκέπτονται τον Ριχάρδο με τη μορφή φαντασμάτων όλοι όσους δολοφόνησε και προφητεύουν τον αφανισμό του. Στη μάχη, ο Ριχάρδος πέφτει απ’το άλογο του. Μέσα στη σφαγή και στο χάος, ο Ρίτσμοντ σκοτώνει τον Ριχάρδο. Στο πεδίο της μάχης, ο Ρίτσμοντ αναγορεύεται βασιλιάς Ερρίκος Ζ’. Με τον γάμο του Ερρίκου Ζ’ και της Ελισάβετ (κόρης του Εδουάρδου Δ’) η δυναστεία των βασιλέων του Γιορκ έχει πια πεθάνει και μαζί της κι ο Πόλεμος των Ρόδων.

  ----------------------------------------------------------------------------------------------

Συζήτηση με τον Σαμ Μέντες και τον Κέβιν Σπέισι για τον Ριχάρδο Γ΄: εξερευνώντας τη σκοτεινή πλευρά 

28 Ιουλίου 2011




SAM_MENDES


Kevin_Spacey


Γιατί επιλέξατε τον Ριχάρδο Γ΄ ως τε­λευταία παράσταση του BridgeProj­ect;

Σαμ Μέντες:

 Όταν συλλάβαμε την ιδέα του Bridge Project, σχεδιάζαμε εξαρχής ότι ο Κέβιν θα πρωταγωνιστούσε στην τελευταία παράσταση. Το κάστινγκ και η επιλογή έργων είναι θέμα συγχρονι­σμού, οπότε, για μένα, το ζήτημα ήταν να βρω ένα όχημα για τον Κέβιν. Πά­ντοτε πίστευα, ακόμα και πριν τον γνω­ρίσω, όταν τον είχα δει στους Συνήθεις υπότπους και στο Seven, ότι πρόκειται για έναν τεχνικά ευφυέστατο ηθοποιό που είχε γεννηθεί για να παίξει τον Ρι­χάρδο. Είχα σκηνοθετήσει το έργο πριν 20 χρόνια, αλλά το στοιχείο που ξεκλείδωσε αυτή τη φορά την απόφαση να το ξανακάνω ήταν η συμμετοχή του Κέβιν στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ήθελα να απελευθερώσει πάλι τη σκοτεινή πλευρά του εαυτού του.

Πώς είναι να σου ζητάνε να απελευ­θερώσεις τη σκοτεινή πλευρά του εαυτού σου;

Κέβιν Σπέισι:

 Γι αυτό το ρόλο πρέπει
να πας σε μέρη που δεν θέλεις να πας, να εξετάσεις πράγματα για τα οποία έχεις μετανιώσει στη ζωή σου, να ξεθάψεις όλα τα σκατά. Έπειτα πρέπει να έχεις το θάρρος να το μοιραστείς αυτό με το κοινό, να πεις: «ορίστε, δεν έχω τίποτε να κρύψω, τίποτε να ντραπώ, αυτός εί­μαι, με όλα μου τα ελαττώματα». Ο Ρι­χάρδος είναι απίστευτος χαρακτήρας, γιατί κάνει όλα τα πράγματα που επι­διώκει και λέει ότι θα κάνει και είναι τόσο ευχαριστημένος με την έκβαση, που συ­νεχώς μεγαλώνει την πρόκληση. Είναι ένα δύσκολο εγχείρημα για τον ηθοποιό από κάθε άποψη. Πρόκειται για έναν απαιτητικό ρόλο σωματικά και συναι­σθηματικά, που προϋποθέτει δεξιότητα με τη γλώσσα και τη δέσμευση να δώ­σεις το 150%. Γι’ αυτό σταμάτησα το ποτό, το τσιγάρο, τα πάντα: για να αφο­σιωθώ σ’ αυτό το χαρακτήρα.

Καθώς εξερευνούσατε το κείμενο του Σαίξπηρ, ποιες αντηχήσεις στο σή­μερα ήταν εμφανείς;

Σαμ Μέντες:

 Όταν διαχωρίσεις τον Ρι­χάρδο Γ από τα ιστορικά θεατρικά έργα και τον βγάλεις από το ιστορικό πλαίσιο του Πολέμου των Ρόδων, στον οποίο αναφέρεται, τότε ξεπροβάλλει ως ένα έργο, όχι τόσο για τη μοναρχία και την αγγλική ιστορία, όσο για την εξουσία. Κατά μία έννοια είναι ένα από τα πρώτα σημαντικά πορτρέτα ενός σύγχρονου δικτάτορα. Είναι καταπληκτικό ότι στον 21ο αιώνα υπάρχουν ακόμα προσωπι­κότητες στα πρωτοσέλιδα κάθε εφημε­ρίδας, όπως ο Καντάφι ή ο Μουμπάρακ, οι οποίοι είναι ακριβώς αυτό που περιέ­γραφε και ανέτεμνε ο Σαίξπηρ πριν από 400 χρόνια. Ανεβάζοντας τον Ριχάρδο Γ μ’ έναν διεθνή οργανισμό μπορείς να χαλαρώσεις τους δεσμούς που τον κά­νουν αμιγώς αγγλικό και γίνεται, ίσως μ’ αυτό τον τρόπο, λίγο πιο παγκόσμιος -μια μελέτη της δικτατορίας. Με ενδια­φέρον παρατηρεί κανείς πως τέτοιες προσωπικότητες εμφανίζονται σε πε­ριόδους χάους, με τη φήμη για σίγουρη και αμερόληπτη πληροφόρηση, υπο­σχόμενοι την τάξη. Όταν, όμως, κατα­κτήσουν την εξουσία, αποκαλύπτεται το σημείο της διαφθοράς στο οποίο έχουν φτάσει.

Κέβιν Σπέισι: 

Αυτό που σε ξαφνιάζει πάντα με τα θεατρικά έργα που έχουν γραφτεί μια άλλη εποχή είναι η εντυπω­σιακή ελαστικότητα τους. Όταν ακούς, για παράδειγμα, τον τρόπο με τον οποίο ο Σαίξπηρ καταπιάνεται με τις σχέσεις, αν και αρχικά οι λέξεις μοιάζουν ξένες, στην πραγματικότητα είναι προσιτές, τα κίνητρα είναι καθαρά και οι αντηχήσεις σύγχρονες. Αν βάλεις αυτά το λόγια d ένα επίκαιρο πλαίσιο -θα μπορούσε σ’ αυτή τη θέση να είναι ο Καντάφι ή ο Μουμπάρακ- γίνεται εμφανές πόσο ο Ριχάρδος Γ μοιάζει μ’ αυτόν τον τύπο προσωπικότητας, με τα μέσα επικοινω­νίας και την χειραγώγηση, τις συμμαχίες και τους ασήμαντους φθόνους. Είναι συ­ναρπαστικό το πόσο γνώριμο είναι αυτό στο σύγχρονο κοινό, ακόμα κι αν δεν γνωρίζει καλά τον Σαίξπηρ.

Ποια άλλα στοιχεία κάνουν το έργο ιδιαίτερο;

Σαμ Μέντες:

 Στον Ριχάρδο Γ καταλα­βαίνει κανείς πως ο Σαίξπηρ ήταν νέος συγγραφέας όταν έγραφε το έργο -το ολοκλήρωσε σχετικά νωρίς στην κα­ριέρα του-, διερευνώντας τις πολλές στυλιστικές ευκαιρίες που του προσέ­φερε το θέατρο. Δομεί σκηνές λοιπόν, με διαφορετικές φόρμες. Υπάρχει ένας νατουραλιστικός θάνατος κι ένας άκρως στιλιζαρισμένος θάνατος. Γράφει σχεδόν τελετουργικές σκηνές θρήνου και πολύ αστείες σκηνές πολιτικής ίντριγκας. Δεν φοβάται να ενορχηστρώσει παράφωνες σκηνές συνδέοντας την υψηλή κωμωδία με τη βαθιά τραγωδία. Αυτό είναι ακόμα και σήμερα πολύ θαρραλέο – ένα έργο με πλήθος αισθητικών επιλογών από το οποίο αναδεικνύεται ένα ενοποιημένο σύνολο. Κι αυτό προσδίδει στο έργο τη σύγχρονη χροιά του.

Πόσο σημαντική είναι η σχέση που δομεί ο Σαίξπηρ μεταξύ του Ριχάρ­δου και του κοινού;

Κέβιν Σπέισι:

 Μοναδική, γιατί ο Ριχάρ­δος κάνει αποκαλύψεις στο κοινό, το οποίο μετατρέπεται σε συν-συνωμότη του. Ευφυώς, ο Σαίξπηρ χρησιμοποιεί άμεσες προσφωνήσεις σε μεγάλο μέ­ρος του έργου. Σε μια σκηνή της πέ­μπτης πράξης αφού ξυπνάει από τον εφιάλτη του, αιφνιδιάζει το κοινό με την ετοιμότητα του να κάνει αποκαλύψεις. Νιώθει ίσως την ανάγκη να μοιραστεί τις εμπειρίες και τα συναισθήματα του. Είναι η πρώτη φορά που δημιουργείται η εντύπωση ότι μπορεί να έχει ηθικές αναστολές, να νιώθει ένοχος ή να μετα­νιώνει. Είναι συναρπαστική ανακάλυψη.

Σαμ Μέντες: 

Ο Σαίξπηρ χρησιμοποιεί θεατρικές φόρμες που παραμένουν απί­στευτα σύγχρονες – όπως η άμεση προ­σφώνηση. Δεν χρησιμοποιεί τόσο πολύ αυτή τη φόρμα στα άλλα ιστορικά έργα του. Ο Ριχάρδος β’ και ο Ερρίκος Ε’ μιλάνε μόνοι τους μ’ένα είδος εσωτερικού μο­νολόγου, στο Θεό, αλλά μόνο ο Ριχάρδος Γ’ και ο Φάλσταφ περπατάνε ως τη μέση της σκηνής κοιτάνε το κοινό στα μάτια και λένε: «Μιλάω σ’εσάς σ» εσάς που κά­θεστε σ’αυτές τις θέσεις». Ακόμα και σή­μερα, παραμένει τολμηρό.

  ---------------------------------------------------------------------------------------------


Ριχάρδος ο Γ' (1960)
Εθνικό Θέατρο: Κεντρική Σκηνή
28/01/1960 - 28/02/1960 Εθνικό Θέατρο, Αγίου Κωνσταντίνου 22-24, Αθήνα, Ελλάδα























   -------------------------------------------------------------------------------------------------------








        ------------------------------------------------------------------------------------------

Ριχάρδος ο Β΄ 

Richard II King of England.jpg

Richard II King of England


Ο Ριχάρδος Β΄ (Richard II, Μπορντό, 6 Ιανουαρίου 1367 - Λονδίνο, 14 Φεβρουαρίου 1400) ήταν βασιλιάς της Αγγλίαςαπό το 1377 έως την καθαίρεσή του το 1399.

Ο Ριχάρδος Β' ήταν γιος του Εδουάρδου του μαύρου πρίγκηπα και της Ιωάννας του Κεντ, διάδοχος του παππού του, βασιλιά Εδουάρδου Γ΄ σε ηλικία 10 ετών.

Κατά την διάρκεια που ήταν ανήλικος, την αντιβασιλεία ασκούσε ο θείος του, Ιωάννης της Γάνδης, ενώ συγκλήθηκαν τρία συνεχή συμβούλια (1377 - 1380) την περίοδο της ακυβερνησίας. Ο Ιωάννης της Γάνδης εξασκούσε εξ' ολοκλήρου και την εξωτερική πολιτική.

Όταν ενηλικιώθηκε ο Ριχάρδος, αντιμετώπισε την επανάσταση των χωρικών, κάτι που τον έκανε να συνθηκολογήσει με τον Γουόλτερ Τάιλερ και να συλλέξει στρατό να τους αντιμετωπίσει. Τελικά εκτέλεσε τους αρχηγούς, καταστέλλοντας την επανάσταση. Σταδιακά άρχισε να γίνεται αντιπαθητικός στον Αγγλικό λαό και την αριστοκρατία. Δεν είχε διπλωματικές ικανότητες συνδιαλλαγής, κάτι που τον οδήγησε στην πτώση του (1399).

Παντρεύτηκε δύο φορές: την πρώτη την Άννα της Βοημίας (1383), κόρη του αυτοκράτορα Καρόλου Δ΄, που πέθανε το1394, και στην συνέχεια προχώρησε σε δεύτερο γάμο (1396) με την επτάχρονη Ισαβέλλα του Βαλουά χωρίς να αποκτήσει κληρονόμους.

Άβουλος, ανίκανος στην εξωτερική του πολιτική

Όταν ο Ριχάρδος πήρε την ολοκληρωτική διακυβέρνηση στα χέρια του, διόρισε σε κυβερνητικές θέσεις ευγενείς, οι οποίοι αργότερα θα συνωμοτήσουν προκαλώντας την ανατροπή του. Αφού εξόρισε το συγκεκριμένο συμβούλιο, διόρισε ένα νέο συμβούλιο ευνοουμένων του, όπως ο Ροβέρτος του Βερ, Θ΄ κόμης της Οξφόρδης, και ο Μάικλ ντε λα Πολ, για τον οποίο δημιούργησε την κομητεία του Σάφολκ και τον έκανε πρωθυπουργό της Αγγλίας.

Πολλοί λένε ότι ο Ριχάρδος Β΄ είχε ομοφυλοφιλικές σχέσεις με τον Βερ, ενώ ο Τόμας Γουάλσινγκαμ λέει ότι ήταν αισχρός, κάνοντας πολλές άσεμνες σαρκικές επαφές.

Ενώ το συμβούλιο του κράτους του ήθελε συνεχώς πόλεμο με την Γαλλία, αυτός επέμενε συνεχώς στην ειρηνική πολιτική και αυτό ήταν αιτία να λέγεται συνεχώς ότι δεν ενδιαφέρεται για το κράτος του. Το Αγγλικό Κοινοβούλιο του ζήτησε (1386) να απομακρύνει τους αντιλαϊκούς συμβούλους. Όταν αρνήθηκε, βρήκε αντιμέτωπους του τους αμφισβητίες λόρδους με επικεφαλής τον Ριχάρδο Φιτζ Άλαν, οι οποίοι τον νίκησαν έξω από την Οξφόρδη και τον αιχμαλώτισαν στον πύργο του Λονδίνου. Τελικά δέχθηκε (1388) να διώξει τους αντιπαθείς στο Κοινοβούλιο συμβούλους του και να διορίσει νέους, μειώνοντας αισθητά την δημοτικότητα του.

Τα επόμενα χρόνια ο Ριχάρδος έγινε πιο προσεκτικός στις συνδιαλλαγές του με τους βαρώνους. Αφού ανέκαμψε (1390) και ο θείος του Ιωάννης της Γάνδηςεπέστρεψε από την Ισπανία, προκειμένου να τον βοηθήσει. Η ομάδα των ευγενών υποστηρικτών του Ριχάρδου ήταν τα ελάφια, οι οποίοι είχαν ως σύμβολο ένα άσπρο ελάφι, προσωπική επιλογή του Ριχάρδου Β΄. Είχε πολλά ενδιαφέροντα, όπως το καλό φαγητό, η πολυτελής ζωή, οι τέχνες, η λογοτεχνία, η ζωγραφική.

Ταυτόχρονα άρχισαν να τον επικρίνουν σαν έναν νέο Εδουάρδο Β΄, που ήταν εξίσου με αυτόν παντελώς ανίκανος σε θέματα στρατιωτικά, και επιδίδετο σε άσεμνες πράξεις. Προτιμούσε τις υποχωρήσεις απέναντι στην Σκωτία και την Γαλλία, όπως το 1396, παρά τις στρατιωτικές εκστρατείες. Στην εκστρατεία του επίσης στηνΙρλανδία (1394) έδειξε το ίδιο φιλειρηνικό πνεύμα.

Βιαιότητες, λαϊκή αγανάκτηση και ανατροπή από τον ξάδελφο του Ερρίκο

Είχε μια ιδέα για θεία προέλευση της βασιλείας, κάτι που τον έκανε να δίνει κολακευτικά υπερβολικούς τίτλους για το πρόσωπο του, να ντύνεται μεγαλοπρεπώς και να φοράει όλη μέρα το στέμμα. Σε αντίθεση με την δειλή εξωτερική του πολιτική, στο εσωτερικό φάνηκε σκληρός απέναντι σε όσους τολμούσαν να αμφισβητήσουν την ανωτερότητα του: για παράδειγμα, κατάργησε τις ελευθερίες των κατοίκων του Λονδίνου.

Το 1397, καταφέρθηκε ξαφνικά εναντίον των λόρδων, που αμφισβητούσαν την εξουσία του, με σκληρές τιμωρίες: ο κόμης του Αρούντελ εκτελέστηκε, του Γουόρικ εξορίστηκε και ο Θωμάς του Γκλόστερ δολοφονήθηκε στην αιχμαλωσία. Καταδίωξε όλους τους αντιπάλους του, προκειμένου να παραμείνει ο εκλεκτός από τον Θεό βασιλιάς. Μετά τον θάνατο του θείου του, Ιωάννη της Γάνδης, ο γιος του, Ερρίκος, προέβαλε σαν ένας από τους ισχυρότερους διεκδικητές του θρόνου μετά τον θάνατο του άτεκνου Ριχάρδου, κάτι που έκανε τον Ριχάρδο να δημεύσει την τεράστια περιουσία του.
Δικαιολογημένα εξοργισμένος ο Ερρίκος συγκέντρωσε στρατό με την βοήθεια του Γάλλου βασιλιά και εκμεταλλεύτηκε την απουσία του Ριχάρδου σε μια εκστρατεία του στην Ιρλανδία. Αρχικά απαίτησε τους τίτλους και την περιουσία που δικαιωματικά του ανήκαν, αλλά όταν επέστρεψε ο Ριχάρδος στην Αγγλία τεράστιο κύμα λαϊκής οργής ξεσηκώθηκε εναντίον του. Συνελήφθη εύκολα στο κάστρο του Φλιντ στην Ουαλία και μεταφέρθηκε στο Λονδίνο, όπου το εξοργισμένο εναντίον του πλήθος προσπάθησε να τον δολοφονήσει πετώντας του απορρίμματα. Τελικά φυλακίστηκε και πέθανε στη φυλακή πιθανότατα από ασιτία.

                            -----------------------------------------------------------

Ριχάρδος ο Γ΄ 


Ριχάρδος Γ΄ της Αγγλίας

Ο Ριχάρδος Γ΄ (2 Οκτωβρίου 1452 - 22 Αυγούστου 1485) ήταν βασιλιάς της Αγγλίας (1483 - 1485), ο τελευταίος βασιλιάς του Οίκου της Υόρκης και ο τελευταίος βασιλιάς της δυναστείας των Πλανταγενετών. Η ήττα του στη μάχη του Μπόσγουορθ αποτέλεσε καθοριστικό γεγονός στον πόλεμο των Ρόδων καθώς επέφερε την πτώση της δυναστείας των Πλανταγενετών από τον θρόνο της Αγγλίας.

Βίος

Μετά τον θάνατο του αδελφού του, βασιλιά Εδουάρδου Δ΄, διετέλεσε αντιβασιλιάς για λογαριασμό του ανήλικου ανιψιού του βασιλιά Εδουάρδου Ε΄. Αλλά σύντομα μέσα σε διάστημα δύο μηνών τον ανέτρεψε, τον φυλάκισε στον πύργο του Λονδίνου και σφετερίστηκε τον θρόνο, ανακηρυσσόμενος βασιλιάς της Αγγλίας στις 6 Ιουνίου 1483.

Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του έγιναν δύο σημαντικές εξεγέρσεις: η πρώτη το 1483 με τον Ερρίκο Στάφορντ, 2ο κόμη του Μπάκιγχαμ, που καταστάλθηκε με την εκτέλεση του δούκα, η δεύτερη (1485) με τον Ερρίκο Τυδώρ, 2ο κόμη του Ρίτσμοντ, και τον θείο του, Τζάσπερ. Ο Ριχάρδος έπεσε στο πεδίο της μάχης του Μπόσγουορθ, οπότε έληξε και η δυναστεία των Πλανταγενετών.
Γεννήθηκε στο κάστρο του Φόθερινγκεϊ, νεώτερος γιος του Ριχάρδου της Υόρκης και της Σεσίλ Νέβιλ. Σε μικρή ηλικία στάλθηκε στο κάστρο του Γουένσλιντεϊλ υπό την κηδεμονία του Ριχάρδου Νέβιλ, 16ου κόμη του Γουόρικ. Την εποχή του θανάτου του πατέρα του και του αδελφού του Εδμόνδου στη μάχη του Γουέικφιλντ, ο Ριχάρδος ήταν ακόμα παιδί υπό την επίβλεψη του Γουόρικ. Κατά την διάρκεια της βασιλείας του Εδουάρδου Δ΄, απέδειξε τις ικανότητες του ως στρατιωτικός αρχηγός, ανταμείφθηκε με πολλά εδάφη στην βόρεια Αγγλία και τον τίτλο του δούκα του Γκλόστερ. Έγινε ο ισχυρότερος και πλουσιότερος ευγενής της εποχής του και ήταν ο ισχυρότερος βοηθός του Εδουάρδου Δ΄, σε αντίθεση με τον άλλο τους αδελφό, Γεώργιο Πλανταγενέτη, 1ο δούκα του Κλάρενς, που εκτελέστηκε για προδοσία.

Σφετεριστής του θρόνου

Με τον θάνατο του αδελφού του Εδουάρδου Δ΄ στις 9 Απριλίου 1483, οι δύο γιοί του ήταν ακόμα ανήλικοι: ο διάδοχος του βασιλιάς Εδουάρδος Ε΄ ήταν 12 ετών και ο μικρότερος αδελφός του Ριχάρδος της Υόρκης εννέα. Ο Ριχάρδος εκτόπισε τους φρουρούς τους, τους φυλάκισε, τους εκτέλεσε και ανέλαβε ο ίδιος την φύλαξη τους, με μελλοντικά σχέδια να εκτελέσει και τους ίδιους τους πρίγκιπες αργότερα. Φυλάκισε τον Εδουάρδο και τον μικρότερο αδελφό του στον πύργο του Λονδίνου. Από εκεί και πέρα, όλοι οι επισκέπτες που έφταναν να δουν τον ανήλικο βασιλιά δολοφονούταν, ενώ παντού κυκλοφορούσαν φήμες ότι ο Ριχάρδος σκότωσε τα ανίψια του.
Συγκάλεσε το Κοινοβούλιο και ανακήρυξε τα ανίψια του νόθα παιδιά του αδελφού του, βασιλιά Εδουάρδου Δ΄. Για να πετύχει τον σκοπό του, χρησιμοποίησε την μαρτυρία ενός επισκόπου, που δήλωσε ότι πάντρεψε τον Εδουάρδο Δ΄ με την Ελεονώρα Μπάτλερ, η οποία ζούσε όταν παντρεύτηκε την Ελισάβετ Γούντβιλ. Έτσι, ο Ριχάρδος μέσω του Κοινοβουλίου ανακηρύχθηκε νόμιμος βασιλιάς στις 26 Ιουνίου 1483 και τον Ιούλιο έγινε και τυπικά η στέψη του στο αββαείο του Ουέστμινστερ.
Οι φήμες ότι σκότωσε τα ανήλικα ανίψια του τον έκαναν μισητό στον λαό.

Στις 22 Αυγούστου 1485, αντιμετώπισε τις δυνάμεις του Ερρίκου Τυδώρ στη μάχη του Μπόσγουορθ, κατά την διάρκεια της οποίας εγκαταλείφθηκε από τον Τόμας Στάνλεϊ, 1ο κόμη του Ντέρμπι, τον Γουλιέλμο Στάνλεϊ και τον Ερρίκο Πέρσυ. Οι δυνάμεις του διαλύθηκαν, η συντριβή του ήταν βέβαιη, αλλά ο Ερρίκος Τυδώρ τα βρήκε πολύ δυσκολότερα από ό,τι υπολόγιζε, αφού ο Ριχάρδος πολέμησε σκληρά με μεγάλη γενναιότητα, αν και ήταν χωρίς άλογο. Κατάφερε μόνος του να σκοτώσει τους ακολούθους του Ερρίκου Τυδώρ, ενώ ο ίδιος σκοτώθηκε λίγο πριν φτάσει στον ίδιο τον Ερρίκο.
Το νεκρό σώμα του περιφέρθηκε στους δρόμους και τάφηκε στην εκκλησία του Λέστερ, όπου κατά μια παράδοση με την διάλυση του μοναστηριού τα οστά του ρίχτηκαν στον διπλανό ποταμό Σόαρ, ενώ με άλλη παράδοση βρίσκονταν ακόμα στο Λέστερ. Η δεύτερη παράδοση αποδείχτηκε αληθινή, όταν το 2012 βρέθηκε από αρχαιολόγους ένας ανθρώπινος σκελετός κάτω από ένα πάρκινγκ στο Λέστερ. Το 2013, επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Λέστερ ανακοίνωσαν μετά από τεστ DNA πως είναι βέβαιοι ότι έχουν βρει το κρανίο του βασιλιά.

Τέλος της δυναστείας των Πλανταγενετών

Τον διαδέχθηκε ο ίδιος ο νικητής του, Ερρίκος Τυδώρ, ως Ερρίκος Ζ΄, που νομιμοποίησε την διαδοχή του, αφού παντρεύτηκε την Ελισάβετ της Υόρκης. Ο Ριχάρδος είχε παντρευτεί την Άννα Νέβιλ, κόρη του κόμη του Γουόρικ, η οποία είχε παντρευτεί στον πρώτο της γάμο τον Εδουάρδο του Ουέστμινστερ, γιο του Ερρίκου ΣΤ΄, στις 12 Ιουνίου 1472.

Είχε μαζί της έναν γιο, τον Εδουάρδο Πλανταγενέτη (1473 - 1484), που πέθανε αμέσως μετά αφού πήρε τον τίτλο του κόμη της Ουαλίας. Μετά τον θάνατο του ανήλικου γιου του, ο Ριχάρδος όρισε ως διάδοχο του τον Εδουάρδο, κόμη του Γουόρικ, νεώτερο γιο του αδελφού του, δούκα του Κλάρενς και της Ισαβέλλας Νέβιλ, που εκτελέστηκε (1499) με διαταγή του Ερρίκου Ζ΄. Με την πτώση του τελειώνει για την Αγγλία η δυναστεία των Πλανταγενετών που βασίλευσε από το 1154 με την άνοδο του Ερρίκου Β΄.


Ο Ριχάρδος Γ΄ παρουσιάζεται με μελανά χρώματα υπερβολής από τους διαδόχους του, Τυδώρ, πολλές φορές ψευδή, προκειμένου να δικαιολογήσουν την ανατροπή του.

                                   -----------------------------------------

  










         ------------------------------------------------------------------------------------------

ΠΗΓΕΣ









https://el.wikipedia.org/wiki/Ριχάρδος_Β΄_της_Αγγλίας

https://el.wikipedia.org/wiki/Ριχάρδος_Γ΄_της_Αγγλίας  

https://el.wikipedia.org/wiki/Ριχάρδος_Β΄_της_Αγγλίας