Πέμπτη, 21 Μαΐου 2015

Άγιοι Κωνσταντίνος και Ελένη οι Ισαπόστολοι



                                             TRIVAGO - ΚΛΙΚ ΕΔΩ !

                                           ------------------------------------

                                            AIR TICKETS - ΚΛΙΚ ΕΔΩ !

     ----------------------------------------------------------------------------------------------------------







Ὡς κοινὸν εἶχον γῆς Βασιλεῖς τὸ στέφος,
Ἔχουσι κοινὸν καὶ τὸ τοῦ πόλου στέφος.

Ξύνθανε μητέρι εἰκάδι πρώτῃ Κωνσταντῖνος.

Βιογραφία

Ως γενέτειρα πόλη του Μεγάλου Κωνσταντίνου αναφέρεται τόσο η Ταρσός της Κιλικίας όσο και το Δρέπανο της Βιθυνίας. Ωστόσο η άποψη που επικρατεί φέρει τον Μέγα Κωνσταντίνο να έχει γεννηθεί στη Ναϊσό της Άνω Μοισίας (σημερινή Νις της Σερβίας). Το ακριβές έτος της γεννήσεώς του δεν είναι γνωστό, θεωρείται όμως ότι γεννήθηκε μεταξύ των ετών 272-288 μ.Χ.

Πατέρας του ήταν ο Κωνστάντιος, που λόγω της χλωμότητος του προσώπου του ονομάσθηκε Χλωρός, και ήταν συγγενής του αυτοκράτορα Κλαυδίου. Μητέρα του ήταν η Αγία Ελένη, θυγατέρα ενός πανδοχέως από το Δρέπανο της Βιθυνίας.

Το 305 μ.Χ. ο Κωνσταντίνος ευρίσκεται στην αυλή του αυτοκράτορα Διοκλητιανού στη Νικομήδεια με το αξίωμα του χιλίαρχου. Το ίδιο έτος οι δύο Αύγουστοι, Διοκλητιανός και Μαξιμιανός, παραιτούνται από τα αξιώματά τους και αποσύρονται. στο ύπατο αξίωμα του Αυγούστου προάγονται ο Κωνστάντιος ο Χλωρός στη Δύση και ο Γαλέριος στην Ανατολή. Ο Κωνστάντιος ο Χλωρός πέθανε στις 25 Ιουλίου 306 μ.Χ. και ο στρατός ανακήρυξε Αύγουστο τον Μέγα Κωνσταντίνο, κάτι όμως που δεν αποδέχθηκε ο Γαλέριος. Μετά από μια σειρά διαφόρων ιστορικών γεγονότων ο Μέγας Κωνσταντίνος συγκρούεται με τον Μαξέντιο, υιό του Μαξιμιανού, ο οποίος πλεονεκτούσε στρατηγικά, επειδή διέθετε τετραπλάσιο στράτευμα και ο στρατός του Κωνσταντίνου ήταν ήδη καταπονημένος.

Από την πλευρά του ο Μέγας Κωνσταντίνος είχε κάθε λόγο να αισθάνεται συγκρατημένος. δεν είχε καμία άλλη επιλογή εκτός από την επίκληση της δυνάμεως του Θεού. Ήθελε να προσευχηθεί, να ζητήσει βοήθεια, αλλά καθώς διηγείται ο ιστορικός Ευσέβιος, δεν ήξερε σε ποιόν Θεό να απευθυνθεί. Τότε έφερε νοερά στη σκέψη του όλους αυτούς που μαζί τους συνδιοικούσε την αυτοκρατορία. Όλοι τους, εκτός από τον πατέρα του, πίστευαν σε πολλούς θεούς και όλοι τους είχαν τραγικό τέλος. Άρχισε, λοιπόν, να προσεύχεται στον Θεό, υψώνοντας το δεξί του χέρι και ικετεύοντάς Τον να του αποκαλυφθεί. Ενώ προσευχόταν, διαγράφεται στον ουρανό μία πρωτόγνωρη θεοσημία. Περί τις μεσημβρινές ώρες του ηλίου, κατά το δειλινό δηλαδή, είδε στον ουρανό το τρόπαιο του Σταυρού, που έγραφε «τούτῳ νίκα». Και ενώ προσπαθούσε να κατανοήσει τη σημασία αυτού του μυστηριακού θεάματος, τον κατέλαβε η νύχτα. Τότε εμφανίζεται ο Κύριος στον ύπνο του μαζί με το σύμβολο του Σταυρού και τον προέτρεψε να κατασκευάσει απομίμηση αυτού και να το χρησιμοποιεί ως φυλακτήριο πιο πολέμους.

Έχοντας ως σημαία του το Χριστιανικό λάβαρο, αρχίζει να προελαύνει προς την Ρώμη εκμηδενίζοντας κάθε αντίσταση.

Όταν φθάνει στη Ρώμη ενδιαφέρεται για τους Χριστιανούς της πόλεως. Όμως το ενδιαφέρον του δεν περιορίζεται μόνο σε αυτούς. Πολύ σύντομα πληροφορείται για την πενιχρή κατάσταση της Εκκλησίας της Αφρικής και ενισχύει από το δημόσιο ταμείο τα έργα διακονίας αυτής.

Το Φεβρουάριο του 313 μ.Χ., στα Μεδιόλανα, όπου γίνεται ο γάμος του Λικινίου με την Κωνσταντία, αδελφή του Μεγάλου Κωνσταντίνου, επέρχεται μια ιστορική συμφωνία μεταξύ των δύο ανδρών που καθιερώνει την αρχή της ανεξιθρησκείας.

Τα προβλήματα που είχε να αντιμετωπίσει ο Μέγας Κωνσταντίνος ήσαν πολλά. Η αιρετική διδασκαλία του Αρείου, πρεσβυτέρου της Αλεξανδρινής Εκκλησίας, ήλθε να ταράξει την ενότητα της Εκκλησίας. Η διδασκαλία αυτή, που ονομάσθηκε αρειανισμός, κατέλυε ουσιαστικά το δόγμα της Τριαδικότητας του Θεού.

Μόλις ο Μέγας Κωνσταντίνος πληροφορήθηκε τα όσα θλιβερά συνέβαιναν στην Αλεξάνδρεια, απέστειλε με τον πνευματικό του σύμβουλο Όσιο, Επίσκοπο Κορδούης της Ισπανίας, επιστολή στον Επίσκοπο Αλεξανδρείας Αλέξανδρο (313 - 328 μ.Χ.) και τον Άρειο. Η προσπάθεια επιλύσεως του θέματος δεν ευδοκίμησε. Έτσι αποφασίσθηκε η σύγκλιση της Α' Οικουμενικής Συνόδου στη Νίκαια της Βιθυνίας το 325 μ.Χ.

Η περιγραφή της εναρκτήριας τελετής από τον ιστορικό Ευσέβιο είναι ομολογουμένως ενδιαφέρουσα. στο μεσαίο οίκο των ανακτόρων είχαν προσέλθει όλοι οι σύνεδροι. Επικρατούσε απόλυτη σιγή και όλοι περίμεναν την είσοδο του αυτοκράτορα, τον οποίο οι περισσότεροι θα έβλεπαν για πρώτη φορά. Ο Κωνσταντίνος εισήλθε ταπεινά, με σεμνότητα και πραότητα. στην ομιλία του προς τη Σύνοδο χαρακτηρίζει τις ενδοεκκλησιαστικές συγκρούσεις ως το μεγαλύτερο δεινό και από τους πολέμους. Ο λόγος του υπήρξε ευθύς και σαφής. Δεν ήθελε να ασχοληθεί παρά μονάχα με θέματα που αφορούσαν στην ορθοτόμηση της πίστεως. Η κρίσιμη φράση του, «περὶ τῆς πίστεως σπουδάσωμεν», διασώζεται σχεδόν από όλους τους ιστορικούς συγγραφείς.

Μετά το πέρας των εργασιών της Συνόδου ο αυτοκράτορας ανέλαβε πρωτοβουλίες για την εδραίωση των αποφάσεών της. Απέστειλε εγκύκλιο επιστολή προς την Εκκλησία της Αιγύπτου, Λιβύης, Πενταπόλεως, Αλεξανδρείας, στην οποία γνωστοποιεί τις αποφάσεις της Συνόδου. Ο ίδιος γνωστοποιεί προς όλη την επικράτεια της αυτοκρατορίας την καταδίκη του Αρείου και απαγορεύει την απόκτηση και την απόκρυψη των συγγραμμάτων του. Η εντυπωσιακή του όμως ενέργεια είναι η επιστολή του προς τον Άρειο. Επιτιμά τον αιρεσιάρχη και τον καταδικάζει με αυστηρότητα για τις κακοδοξίες του.

Όμως περί τα τέλη του 327 μ.Χ. ο Μέγας Κωνσταντίνος καλεί τον Άρειο στα ανάκτορα. Ο αιρεσιάρχης φυσικά δεν χάνει την ευκαιρία και υποβάλλει μία ομολογία γεμάτη από έντεχνες θεολογικές ανακρίβειες, πείθοντας μάλιστα τον Μέγα Κωνσταντίνο ότι αυτή δεν διαφέρει ουσιαστικά από όσα είχε αποφασίσει η Α' Οικουμενική Σύνοδος. Τελικά ο αυτοκράτορας συγκαλεί νέα Σύνοδο, το Νοέμβριο του 327 μ.Χ., η οποία ανακαλεί τον Άρειο από την εξορία και αποκαθιστά τους εξόριστους Επισκόπους Νικομηδείας Ευσέβιο και Νικαίας Θεόγνιο. Η ανάκληση του Αρείου και η αποκατάσταση των περί αυτών πυροδότησε νέες έριδες πιο κόλπους της Εκκλησίας. Ο Επίσκοπος Αλεξανδρείας Αλέξανδρος και στην συνέχεια ο διάδοχός του Μέγας Αθανάσιος αρνούνται να δεχθούν τον Άρειο στην Αλεξάνδρεια. Ο Μέγας Κωνσταντίνος απειλεί με καθαίρεση τον Μέγα Αθανάσιο, ενώ σε Σύνοδο που συνήλθε στην Αντιόχεια το 330 μ.Χ. καθαιρείται και εξορίζεται από τους αιρετικούς ο Άγιος Ευστάθιος, Επίσκοπος Αντιοχείας (τιμάται 21 Φεβρουαρίου). Η Σύνοδος της Τύρου της Συρίας, που συνήλθε το 335 μ.Χ., καταδικάζει ερήμην με την ποινή της καθαιρέσεως τον Μέγα Αθανάσιο, ο οποίος φεύγει, για να συναντήσει τον Μέγα Κωνσταντίνο.

Είναι γεγονός πως ο Μέγας Κωνσταντίνος δεν έδειξε να αποδέχεται το αίτημα του Μεγάλου Αθανασίου για ακρόαση. Πείσθηκε όμως να τον ακούσει, όταν ο Μέγας Αθανάσιος του απηύθυνε την ρήση: «Δικάσει Κύριος ἀνὰ μέσον ἐμοῦ καὶ σοῦ». Ο Μέγας Κωνσταντίνος κατενόησε την κατάφωρη αδικία και τις άθλιες μεθοδεύσεις σε βάρος του Μεγάλου Αθανασίου και έκανε δεκτό το αίτημά του νά προσκληθούν όλοι οι συνοδικοί της Τύρου και η διαδικασία να λάβει χώρα ενώπιόν του.

Ο Ευσέβιος Νικομηδείας αγνόησε την αυτοκρατορική εντολή. Πήρε μόνο ελάχιστους από τους συνοδικούς και εμφανίσθηκε στον αυτοκράτορα. Ξέχασε όλες τις υπόλοιπες κατηγορίες και για πρώτη φορά έθεσε το θέμα της δήθεν παρακωλύσεως της αποστολής σιταριού προς την Βασιλεύουσα. Ο αυτοκράτορας εξοργίζεται και εξορίζει τον Μέγα Αθανάσιο στα Τρέβιρα της Γαλλίας. Παρά ταύτα δεν επικυρώνει την απόφαση της Συνόδου της Τύρου για καθαίρεση και ούτε διατάσσει την αναπλήρωση του επισκοπικού θρόνου της Αλεξάνδρειας.

Η τελευταία περίοδος της ζωής του Μεγάλου Κωνσταντίνου είναι αυτή που τον καταξιώνει στην εκκλησιαστική συνείδηση και τον οδηγεί στο απόγειο της πνευματικής του πορείας. Ο Άγιος, κατά τον Απρίλιο του 337 μ.Χ., αισθάνεται τα πρώτα σοβαρά συμπτώματα κάποιας ασθένειας. Οι πηγές μάς πληροφορούν πως ο Μέγας Κωνσταντίνος κατέφυγε σε ιαματικά λουτρά. Βλέποντας όμως την υγεία του να επιδεινώνεται θεώρησε σκόπιμο να μεταβεί στην πόλη Ελενόπολη της Βιθυνίας, που είχε ονομασθεί έτσι λόγω της Αγίας μητέρας του. Εκεί παρέμεινε στο ναό των Μαρτύρων, όπου ανέπεμπε ικετήριες ευχές και λιτανείες προς τον Θεό. Ο Μέγας Κωνσταντίνος αντιλαμβάνεται πως η επίγεια ζωή του πλησιάζει στο τέλος της. Η μνήμη του θανάτου καλλιεργείται στην καρδιά του και τον οδηγεί στο μυστήριο της μετάνοιας και του βαπτίσματος. Μετά από αυτά καταφεύγει σε κάποιο προάστιο της Νικομήδειας, συγκαλεί τους Επισκόπους και τους απευθύνει τον εξής λόγο: «Αυτός ήταν ο καιρός που προσδοκούσα από παλιά και διψούσα και ευχόμουν να καταξιωθώ της εν Θεώ σωτηρίας. Ήλθε η ώρα να απολαύσουμε και εμείς την αθανατοποιό σφραγίδα, ήλθε η ώρα να συμμετάσχουμε στο σωτήριο σφράγισμα, πράγμα που κάποτε επιθυμούσα να κάνω στα ρείθρα του Ιορδάνου, στα οποία, όπως παραδίδεται, ο Σωτήρας μας έλαβε το βάπτισμα εις ημέτερον τύπον. Ο Θεός όμως, που γνωρίζει το συμφέρον, μας αξιώνει να λάβουμε το βάπτισμα εδώ. Ας μην υπάρχει λοιπόν καμία αμφιβολία. Γιατί και εάν ακόμη είναι θέλημα του Κυρίου της ζωής και του θανάτου να συνεχισθεί η επίγεια ζωή μας και να συνυπάρχω με το λαό του Θεού, θα πλαισιώσω τη ζωή μου με όλους εκείνους τους κανόνες που αρμόζουν στον Θεό».

Μετά το βάπτισμα ο Άγιος Κωνσταντίνος δεν ξαναφόρεσε τον αυτοκρατορικό χιτώνα, αλλά παρέμεινε ενδεδυμένος με το λευκό ένδυμα του βαπτίσματος, μέχρι την ημέρα της κοιμήσεώς του το 337 μ.Χ. Ήταν η ημέρα εορτασμού της Πεντηκοστής, γράφει ο ιστορικός Ευσέβιος.

Είναι χαρακτηριστικός ο τρόπος με τον οποίο περιγράφει ο Ευσέβιος τα γεγονότα, τα οποία ακολούθησαν την κοίμηση του Αγίου. Όλοι οι σωματοφύλακες του αυτοκράτορα, αφού έσχισαν τα ρούχα τους και έπεσαν στο έδαφος, έκλαιγαν και φώναζαν δυνατά, σαν να μην έχαναν το βασιλέα τους, αλλά τον πατέρα τους. Οι ταξίαρχοι και οι λοχαγοί έκλαιγαν τον ευεργέτη τους. Οι δήμοι ήσαν λυπημένοι και κάθε κάτοικος της Κωνσταντινουπόλεως πενθούσε, σαν να έχανε το κοινό αγαθό.

Αφού οι στρατιωτικοί τοποθέτησαν το σκήνωμα του Αγίου σε χρυσή λάρνακα, το μετέφεραν στην Κωνσταντινούπολη και το εναπέθεσαν σε βάθρο στον βασιλικό οίκο. Το ιερό λείψανό του ενταφιάσθηκε στο ναό των Αγίων Αποστόλων.

Δίκαια η ιστορία τον ονόμασε Μέγα και η Εκκλησία Ισαπόστολο.

Σημείωση: Σύμφωνα με άλλες πηγές, ο Άγιος Κωνσταντίνος κατηχήθηκε και βαπτίστηκε από τον Άγιο Σιλβέστρο, Πάπα Ρώμης (βλέπε 2 Ιανουαρίου). Διαβάστε εδώ την πολύ ωραία ανάλυση του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη σχετικά με το θέμα αυτό.

Η Αγία Ελένη γεννήθηκε στο Δρέπανο της Βιθυνίας της Μικράς Ασίας περί το 247 μ.Χ. Φαίνεται ότι ήταν ταπεινής καταγωγής. στην ιστοριογραφία υπάρχει σχετική διχογνωμία ως προς το αν η μητέρα του Αγίου Κωνσταντίνου υπήρξε σύζυγος ή νόμιμη παλλακίδα του Κωνσταντίου του Χλωρού.

Μεταξύ των ετών 272 - 288 μ.Χ. γέννησε στη Ναϊσό της Μοισίας τον Κωνσταντίνο. Όταν, πέντε έτη αργότερα, ο Κωνσταντίνος Χλωρός έγινε Καίσαρας από τον Διοκλητιανό, αναγκάσθηκε να την απομακρύνει, για να συζευχθεί τη Θεοδώρα, θετή κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, και να έχει έτσι το συγγενικό εκείνο δεσμό, ο οποίος θα εξασφάλιζε τη στερεότητα του Διοκλητιανού τετραρχικού συστήματος. Παρά το γεγονός αυτό ο Μέγας Κωνσταντίνος τιμούσε ιδιαίτερα τη μητέρα του. Της απένειμε τον τίτλο της Αυγούστης, έθεσε τη μορφή της επί νομισμάτων και έδωσε το όνομά της σε μία πόλη της Βιθυνίας.

Η Αγία έδειξε την ευσέβειά της με πολλές ευεργεσίες και την ανοικοδόμηση νέων Εκκλησιών στη Ρώμη (Τιμίου Σταυρού), στην Κωνσταντινούπολη (Αγίων Αποστόλων), στη Βηθλεέμ (βασιλική της Γεννήσεως) και επί του Όρους των Ελαιών (βασιλική της Γεθσημανή). Η Αγία Ελένη πήγε το 326 μ.Χ. στην Ιερουσαλήμ, όπου «μὲ μέγαν κόπον καὶ πολλὴν ἔξοδον καὶ φοβερίσματα ηὗρεν τὸν τίμιον σταυρὸν καὶ τοὺς ἄλλους δύο σταυροὺς τῶν ληστῶν», όπως γράφει ο Κύπριος Χρονογράφος Λεόντιος Μαχαιράς. Επιστρέφοντας στην Κωνσταντινούπολη, ένα χρόνο μετά την εύρεση του Τιμίου Σταυρού του Κυρίου, η Αγία Ελένη πέρασε και από την Κύπρο.

Η Αγία Ελένη κοιμήθηκε με ειρήνη μάλλον το 327 μ.Χ. σε ηλικία ογδόντα ετών. Ο ιστορικός Ευσέβιος γράφει ότι η Αγία προαισθάνθηκε το θάνατό της και με διαθήκη άφησε την περιουσία της στον υιό της και τους εγγονούς της.

Όπως ήταν φυσικό ο υιός της μετέφερε το τίμιο λείψανό της στην Κωνσταντινούπολη και την ενταφίασε στο ναό των Αγίων Αποστόλων.

Η Σύναξη αυτών ετελείτο στη Μεγάλη Εκκλησία, στο ναό των Αγίων Αποστόλων και στον ιερό ναό αυτών στην Κινστέρνα του Βώνου.

Οι Βυζαντινοί τιμούσαν ιδιαίτερα τον Μέγα Κωνσταντίνο και την Αγία Ελένη. Απόδειξη τούτου αποτελεί το γεγονός ότι κατά το Μεσαίωνα ήταν πολύ δημοφιλής στους Βυζαντινούς η απεικόνιση του πρώτου Χριστιανού βασιλέως με τη μητέρα του, που κρατούσαν στο μέσον Σταυρό. Η παράδοση αυτή διατηρείται μέχρι και σήμερα με τα κωνσταντινάτα.

Ἀπολυτίκιον  (Κατέβασμα)

Ἦχος πλ. δ’.
Τοῦ Σταυροῦ σου τὸν τύπον ἐν οὐρανῷ θεασάμενος, καὶ ὡς ὁ Παῦλος τὴν κλῆσιν οὐκ ἐξ ἀνθρώπων δεξάμενος, ὁ ἐν βασιλεῦσιν, Ἀπόστολός σου Κύριε, Βασιλεύουσαν πόλιν τῇ χειρὶ σου παρέθετο· ἣν περίσωζε διὰ παντὸς ἐν εἰρήνη, πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου, μόνε Φιλάνθρωπε.

Ἕτερον Ἀπολυτίκιον

Ἦχος γ’. Θείας πίστεως.
Πρῶτος πέφηνας, ἐν Βασιλεῦσι, θεῖον ἕδρασμα, τῆς εὐσεβείας, ἀπ’ οὐρανοῦ δεδεγμένος τὸ χάρισμα· ὅθεν Χριστοῦ τὸν Σταυρὸν ἐφανέρωσας, καὶ τὴν Ὀρθόδοξον πίστιν ἐφήπλωσας. Κωνσταντῖνε Ἰσαπόστολε, σὺν Μητρὶ Ἑλένῃ τῇ θεόφρονι, πρεσβεύσατε ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν.

Κοντάκιον

Ἦχος γ’. Ἡ Παρθένος σήμερον.
Κωνσταντῖνος σήμερον, σὺν τῇ μητρὶ τῇ Ἑλένη, τὸν Σταυρὸν ἐμφαίνουσι, τὸ πανσεβάσμιον ξύλον, πάντων μὲν τῶν Ἰουδαίων αἰσχύνην ὄντα, ὅπλον δὲ πιστῶν, ἀνάκτων κατ᾽ ἐναντίων, δι᾽ ἡμᾶς γὰρ ἀνεδείχθη, σημεῖον μέγα, καὶ ἐν πολέμοις φρικτόν.

Μεγαλυνάριον

Τους της ευσέβειας θείους πυρσούς, και των Αποστόλων, θιασώτας και μιμητός, συν τω Κωνσταντίνω, Ελένην την Αγίαν, ως βασιλέων δόξαν, ανευφημήσωμεν.

Άγιοι Κωνσταντίνος και Ελένη οι Ισαπόστολοι


Άγιοι Κωνσταντίνος και Ελένη οι Ισαπόστολοι

Ημερομηνία εορτής: 

Τύπος εορτής: 
Σταθερή.
Εορτάζει στις 21 Μαΐου εκάστου έτους.

Πολιούχος: 
Καστελόριζο

Ιερά Λείψανα: 
Μία ωμοπλάτη του Αγίου Κωνσταντίνου βρίσκεται στη Μονή Κωνσταμονίτου Αγίου Όρους.
Αποτμήματα του Ιερού Λειψάνου του Αγίου Κωνσταντίνου βρίσκονται στη Μονή Κύκκου Κύπρου και στις Λαύρες Αγίας Τριάδος - Αγ. Σεργίου Μόσχας και Αγ. Αλεξάνδρου Νέβσκι Αγίας Πετρουπόλεως.

ΠΗΓΗ



  ------------------------------------------------------------------------------------

Τετάρτη, 20 Μαΐου 2015

KEEP CALM AND LISTEN TO A PHILOLOGIST !



Νέα θεματική ενότητα στον ΑΣΤΡΟΛΑΒΟ !

 KEEP CALM AND LISTEN TO A PHILOLOGIST !


Με άξονα τη μοναδικότητα της ελληνικής γλώσσας, ο ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΣ διασχίζει τον μαγικό ωκεανό της φιλολογίας και της γλωσσολογίας.

Οι απόψεις και τα σχόλια του αναγνωστικού κοινού πέρα από ευπρόσδεκτα είναι και απαραίτητα !


ΑΣΤΡΟΛΑΒΟΣ



Για εκείνους που αναζητούν κάτι διαφορετικό στο Facebook !


--------------------------------------------------------------------------------------------


Ο Φαυστήλος με τους Ρωμύλο και Ρέμο


ΤΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΣΚΕΨΗ
Λέξεις που είναι σε χρήση αυτούσιες, σχεδόν ομόηχες και με σχεδόν το ίδιο νόημα


agenda αυτά που πρέπει να γίνουν (μτχ. του ago)

ampulla φλασκί, φιάλη

album το λευκό, άσπρη πλάκα γραφής, κατάλογος

capsula μικρό κιβώτιο

confusio σύγχυση

contra εναντίον

colubra θηλυκό φίδι

cultura καλλιέργεια

cura φροντίδα, επιμέλεια, επιμελητεία

deco rομορφιά, χάρις

duplex διπλός

extra επιπλέον, έξω, παραπέρα

familia οικογένεια

forma φόρμα, σχήμα

freno συγκρατώ, περιορίζω, ελέγχω, φρενάρω

fumo καπνίζω 

fundo χύνω, λιώνω

furia θυμός, οργή, φούρια

gusto δοκιμάζω, γεύομαι

harena άμμος, παραλία, αρένα

manica μανίκι, κάλυμμα χεριού

medium μέσο

miseria δυστυχία

normal τυποποιημένος (για ξυλουργούς), μτγν: φυσιολογικός

nuntius αγγελιοφόρος, εκπρόσωπος (του Πάπα)

opera δουλειά, έργο

pastor βοσκός, ποιμένας

piscina δεξαμενή με ψάρια

porta πύλη, πόρτα

provocatorο προκαλών, είδος μονομάχου

regula κανόνας, χάρακας

retro πίσω

rotunda στρογγυλή

saburra άμμος χρησιμοποιούμενη σαν αντίβαρο

super επάνω, επιπλέον παραπέρα

susurro βόμβος, σούσουρο

tuba

πολεμική σάλπιγγα

turbo ενοχλώ, αναταράσσω, στροβιλίζω, στρόβιλος

velo κρύβω

vero αληθινά

veteranus βετεράνος

villa εξοχική κατοικία


vitio ελάττωμα, αμαρτία, βίτσιο

vivat ζήτω 

Λόγιες λέξεις και επιστημονικοί όροι που συχνά χρησιμοποιούνται με τη λατινική τους γραφή

ante πριν

corrigenda διορθωτέα (παροράματα)

circum, circa γύρω από , περίπουc

alculus βότσαλο (μτγν. μαθ. λογισμός)

doctor δάσκαλος

ergo συνεπώς, επομένως, γι' αυτό

errata παροράματα, λάθη

homo (γεν.hominis) άνδρας, άνθρωπος


lapsus σφάλμα, ολίσθημα

lector αναγνώστης

matrix κυψέλη, μητρικός

nexus κόμβος, σύνδεσμος, δίκτυο


opus (γεν. operis) έργο

quantumπόσο, κβάντουμ

radiusακτίνα (τροχού αρχικά)

ratioτρόπος, μέθοδος, διαδικασία, λόγος, αιτία, αναλογία

verbatim ακριβώς όπως ειπώθηκε

virus σκουλήκι ή δηλητήριο 

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται συνήθως με τη λατινική τους γραφή

ave χαίρε

bonus καλός

credo πιστεύω

corpus σώμα, πτώμα

cursor δρομέας, αγγελιοφόρος (χρήση σε PC)

error λάθος (χρήση σε PC)

filioque και εκ του Υιού

focus εστία (νεολτν)

forum αγορά, κεντρική πλατεία

gratis δωρεάν

imperium εξουσία, αυτοκρατορία

index δείκτης, μτγν. κατάλογος

libido βίαια επιθυμία

locus τόπος, σημείο, κατάσταση

malus κακός

maximum μέγιστο

minimum ελάχιστο

memorandum υπόμνημα, σημείωμα

mensa τραπέζι

modus μέθοδος, τρόπος, μέτρο, όριο

momentum κίνηση, μτγν. ορμή


moratorium καθυστέρηση

placebo θα ευχαριστήσω (ιατρ. όρος για εικονικά φάρμακα)

requiem κυριολ. το της αναπαύσεως, νεκρώσιμος ύμνος 

referendum σημείο αναφοράς

scribe γράφε

sic έτσι

sponsor εγγυητής, εγγύηση

status θέση, κατάσταση

veto απαγορεύω

via δρόμος

Λέξεις που αποτελούν εμπορικές ονομασίες

alter ένας άλλος

algida κρύα

amita θεία

avis πουλί

domus σπίτι

farina αλεύρι

fiat γενηθήτω

juventus νεολαία

illuminati πεφωτισμένοι

lego μαζεύω, συλλέγω, διαβάζω

multiplex πολύπτυχος

natura φύση

nivea λευκή

nova νέα


rex (γεν.regis) βασιλιάς

sanitas υγεία

sol ήλιος

solaris ηλιακός

ultra περισσότερο από

volvo γυρνώ, γυρίζω, περιστρ

vox (γεν. vocis) φωνή

Λατινικές λέξεις που, ετυμολογικά, αποτελούν ρίζα σύγχρονων ελληνικών λέξεων

arma όπλα

barbatus γενειοφόρος

corona κορώνα, στέμμα

conservoδιατηρώ, συντηρώ

columna κολόνα, στήλη

communis κοινός

classis κοινωνική τάξη

camera δωμάτιο με θόλο

caminus καμίνι, φωτιά

campus επίπεδο μέρος, χωράφι, πεδιάδα (μτγν. πανεπιστ. χώρος)

canalis κανάλι, αγωγός

candela κερωμένο φυτίλι, καντήλι

capistrum χαλινάρι

carreriaδρόμος για άμαξες (εξ ου και καριέρα)

carrus άμαξα

cassida μεταλλικό κράνος

castellum κάστρο, φρούριο

castrum κάστρο, φρούριο

castus -casta -castum αγνός, ιερός

bracae βράκα

bucca μάγουλο, μπουκιά

caballus άλογο

caca κακά

dex κορμός δέντρου, βιβλίο (από ξύλινες πλάκες), χειρόγραφο

custodia προστασία, φρουρά, κουστωδία

documentum παράδειγμα, απόδειξη

durus σκληρός

emeritus βετεράνος, παλαίμαχος

erratum λάθος, σφάλμα (πληθ. errata)

falsus ψεύτικος, απατηλός

graeculus μικρός Έλληνας,"Ελληνούκος", (υποτιμητικό, εξ ου γραικύλος

) institutio θεσμός, εκπαίδευση, μέθοδος

luxus πολυτέλεια

macellarius σφαγέας

mandatum διαταγή, οδηγία

manifestus ξεκάθαρος, μτγν. διακηρυγμένος, δημοσιευμένος

militaris στρατιωτικός

nepos (γεν. nepotis) εγγονός, ανιψιός (εξ ου νεποτισμός)

nomenclator σκλάβος που υπενθυμίζει ονόματα

numerus αριθμός, ψηφίο

palatium - palatia παλατινός λόφος- πληθ. ανάκτορα

pedalis ποδάρι

proletarius πολίτης της κατώτερης τάξης

pullus κοτόπουλο

purus αγνός

quadrum τετράγωνο

relax χαλάρωση, ξεκούραση

salto χορεύω, πηδώ

sacculus μικρή τσάντα

sagitta σαΐτα, βέλος

scrinium
βιβλιοθήκη

securis τσεκούρι, μτφ. υπεροπλία

securitas γαλήνη, ανεμελιά, μτγν. ασφάλεια

seminarium φυτεία, θεραπευτήριο

servus -serva σκλάβος - σκλάβα

sexus το φύλο

specialis ιδιαίτερος

specula παρατηρητήριο, ακτίδα ελπίδας

stilus γραφίδα, στύλος, παλούκι (εξ ου στυλό, στυλ)

studio μελετώ

tractor ελκυστής, αυτός που τραβάει

video βλέπω

visito επισκέπτομαι


A

addendum
πρέπει να προστεθεί
adsum
απών
adversus
αντίθετος
albus-alba
λευκός-λευκή
algidus
κρύος
alibi
αλλού
alius-alia-aliud
άλλος-άλλη-άλλο
altus
ψηλά
alias
άλλοτε, αλλιώς, ψευδώνυμο
ambulo
περπατώ
amicus- amica
φίλος - φίλη
amo
αγαπώ
amor
αγάπη
antebellum
προπολεμικά
anima
ψυχή
animal
ζώο
annus
έτος
antiquus -a -um
αρχαίος-α-ο
anxius -a -um
ανήσυχος
aparratus
εφοδιασμένος, έτοιμος, εξοπλισμός, εφόδιο
apprime
προ πάντων, υπεράνω όλων
aqua
νερό
aquarius -a -um
υδατικός, υδροχόος
arbor
δέντρο
arcanum
ιερό μυστικό
arcus
τόξο, καμάρα
area
άδεια περιοχή σε πόλη
argentum
ασήμι, άργυρος, χρήμα
arguendo
χάριν επιχειρηματολογίας
argumentum
επιχείρημα, απόδειξη
articulus
άρθρωση, τμήμα
artifex
καλλιτέχνης
asinus
γάιδαρος
attentio
προσοχή
audio
ακούω
augustus
ένδοξος
aurora
αυγή
auxilium
βοήθεια
B

barba
γενειάδα
beata
ευλογημένη
bellum
πόλεμος
bellus -a -um
ωραίος-α-ο
bene
καλά
benevolens
καλοθελητής
bis
δις
brevis
σύντομος
C

cacare
χέζω
calor
ζέστη
cancer
νότια, καύσωνας, καλοκαιρινή αρρώστια
candidus
λαμπερός, λαμπρός
candor
απαστράπτουσα λευκότητα, τίμιος, καθαρός, ξεκάθαρος
canis
σκύλος
canto
τραγουδώ
caput
κεφάλι
carmen - carmina
τραγούδι - τραγούδια
casa
καλύβα
casu
συμπτωματικά
casus
αιτία, ατύχημα, πτώση
census
περιουσία, φόρος
centurio
εκατόνταρχος, κεντυρίων
cliens (γεν. clientis)
πελάτης, προστατευόμενος
coitus
συνάντηση, σύσκεψη, συνύπαρξη (μτγν. συνουσία)
complexus
συνδυασμός, σύνθεση, σύμπλεγμα, συλλογισμός
compositus
σύνθετος
computo
υπολογίζω
conceptum
αντιληπτό
conlega
συνάδελφος
conscious
ενσυνείδητος, ενήμερος
consensus
ομοφωνία, συναίνεση
constantia
σταθερότητα
construo
κατασκευάζω , χτίζω
consulo
στοχάζομαι, φροντίζω, συμβουλεύω
contactus
άγγιγμα, επαφή
conventus
συνέδριο, συνέλευση
cor (γεν.cordis)
καρδιά
cosmeta
υπηρέτρια γυναίκας
creator
δημιουργός
crux
σταυρός
cubiculum
κρεβατοκάμαρα
culpa
αμάρτημα (μτγν. γυν. κόλπος)
culus
κώλος
cumulus
σωρός
cunnus
αιδοίο
curriculum
αγώνισμα δρόμου, αγωνιστικός γύρος
D

damno
καταδικάζω
debitum
χρέος
decisio
απόφαση
delectus
επιλογή
deleo
καταστρέφω, σβήνω
deletum
διαγραμμένο, κατεστραμμένο
delicate
πολυτελώς
delirium
παραλήρημα
demens
τρελός
destino
στερεωμένο, καθορισμένο, το πεπρωμένο
deus
θεός
dexter
δεξιά
dico
λέω
dictum
λεχθέν, η απόφαση (νομικός και διοικητικός όρος)
dies (γεν. diei)
μέρα
disco
διδάσκομαι, μαθαίνω
divinus, divina
θεϊκός, θεϊκή
dixi
είπα!
domina
κυρία
dormio
κοιμάμαι
duco
σκέφτομαι, σχεδιάζω, οδηγώ, διατάζω
duro
αντέχω. διαρκώ, σκληραίνω
dux
διοικητής
E

eduro
διαρκώ, αντέχω
elememtum
στοιχείο
emeritus
αυτός που έχει αφυπηρετήσει
eminus
o εξ αποστάσεως
eqvus
άλογο
erga
έναντι
etsi
αν και
excelsior
πιο ψηλά
exit
αυτός βγαίνει
extremus
ακραίος
F

faber
επιδέξιος, εφευρετικός, τεχνίτης (εξ ου και fabrica)
facies
φόρμα, εξωτερική όψη, φάτσα
factum
πράξη, γεγονός, επίτευγμα
fama
φήμη
faustus
καλότυχος
felix
ευτυχισμένος
fellare
ρουφώ (εξ ου και fellatio=τσιμπούκι)
femina
γυναίκα
fidelis
πιστός
fidelitas
πίστη
filius, filia
γιος, κόρη
finis
τέλος
firmus
σταθερός, δυνατός, αξιόπιστος
flos (γεν. floris)
λουλούδι
forensis
νομικός
forte
τυχαία
fortis
δυνατός, γενναίος
fortuna
τύχη, περιουσία
fragmentum
απόσπασμα, θραύσμα κειμένου
frater
αδερφός
fructus
φρούτο, καρπός, κέρδος
fuga
φυγή, πτήση
furiosus
οργισμένος, φουριόζος
futuo
γαμώ
fututus
γαμημένος
G

geminus - gemini
δίδυμος – δίδυμοι
genitalia
όργανα
genius
πνεύμα
genus
είδος, κατηγορία, το γένος
gladiator
μονομάχος
gladius
σπαθί
gloria
φήμη, δόξα
Gnatia
Εγνατία
gradus
βαθμίδα, σκαλοπάτι
gratia
χάρη, ευγνωμοσύνη
gravis
βαρύς, σοβαρός
gravitas
βάρος, σπουδαιότητα
H

habeo
έχω
habitus, habita
μτχ. του habeo (έχω), μτγν. τόπος προέλευσης, διαβίωσης
herba
χόρτο, πράσινο φυτό
hic
εδώ
hoc
αυτό
honor
τιμή
horrendus
τρομερός
humus
χώμα
I, J

ibi
εκεί
idem
ο ίδιος
ignis
φωτιά
immo
βεβαίως ναι
imprimatur
τυπωθείτω
imprimis
καταρχήν
incognitus
ο χωρίς έλεγχο, άγνωστος, ο μη αναγνωρίσιμος
inde
συνεπώς, επομένως
industria
επιμέλεια
infra
κάτω, από κάτω
inserto
εισάγω
insignia
εμβλήματα, διακριτικά στολής
insomnia
αϋπνία
insula
νησί
insulatus
απομονωμένος σε νησί
integer
ολόκληρος, πλήρης, ακέραιος
intellego
αντιλαμβάνομαι
inter
μεταξύ, ανάμεσα
interim
στο μεταξύ
interior
εσωτερικό
ipse-ipsa-ipsum
[εγώ] ο ίδιος, η ίδια, το ίδιο
is, ea, id
αυτός, η, ό
item
ομοίως
iunior ή junior
νέος
ius (γεν.iuris)
νόμος
iustus
δίκαιος, αμερόληπτος, σωστός
juvenis
νέος
L

labor
δουλειά, αγγαρεία, κακουχία
lac (γεν.lactis)
γάλα
lapis
πέτρα
lex (γεν.legis)
νόμος
libellus
μικρό βιβλίο
liber
βιβλίο
libra
ζυγαριά
licet
επιτρέπεται
limbus
σύνορο, περιθώριο
linea
κλωστή, γραμμή
lingua
γλώσσα
liquor
ρευστό, υγρό
literati
εγγράμματοι, οι μορφωμένοι
longus
μακρύς
lumen
φως, λάμπα
luna
φεγγάρι
lupa
πόρνη (από λύκαινα)
lupus
λύκος
lux
φως
M

machina
μηχανή, εφεύρεση
magnificus
υπέροχος
magnus – magna
μεγάλος – μεγάλη
magnum
μεγάλο
maistas
μεγαλειότητα
major
μεγαλύτερος
maleficus
κακός
manipulus
χούφτα, μικρή στρατιωτική μονάδα
manus
χέρι
mare
θάλασσα
mater (γεν. matris)
μητέρα
materia
οικοδομικά υλικά
matrimonium
γάμος
maximus
μέγιστος
medicus
γιατρός
medius
μέσος
melior
καλύτερος
memorabilia
αναμνηστικά, ενθύμια
memoria
μνήμη
mens (γεν. mentis)
νους
mens (γεν. mensis)
μήνας
mentula
πέος
mercator
έμπορος
merda
σκατά
meridies
μεσημέρι
meritus
αξιότιμος
miles (γεν. militis)
στρατιώτης
ministro
υπηρετώ, βοηθώ
minor
μικρότερος
minuta
μικρή υποδιαίρεση
mirabilis
θαυμαστός, θαυμάσιος, ασυνήθιστος
modulus
μικρό μέτρο, μτγν. ανεξάρτητη μονάδα, μονάδα μέτρησης
monstro
δείχνω
mors (γεν. mortis)
θάνατος
multi
πολλοί
mundus
κόσμος
N

natalis
γενέθλια
navis
πλοίο
nebula
ομίχλη, σύννεφο
negotium
επιχείρηση, ασχολία
nemo
κανείς
niger
μαύρος
nihil
τίποτα
nisi
εκτός από
niveus
λευκός
nodus
κόμπος
noli
μη
nomen
όνομα
nos
εμείς
notarius
γραμματέας, στενογράφος, πρακτικογράφος
novalis
καλλιεργημένος αγρός, σοδειά
novus, nova
νέος, νέα
nox (γεν noctis)
νύκτα
nucleus
κουκούτσι, πυρήνας
nullus
κανένας
O

odio
μισώ, απεχθάνομαι
officium
καθήκον, ευθύνη, υπηρεσία
omnibus
όλοι, για όλους
omnipotens
παντοδύναμος
omnis
όλα
optimus
άριστος
orbis
κύκλος, τροχιά
ordo
τάξη, διαταγή
P

pactum
συμφωνία, συνθήκη
pacunia
λεφτά
paganus
χωριάτης
panis
ψωμί
par
ίσος, όμοιος
parens
γονείς
pater (γεν. patris)
πατέρας
pathicus
πούστης
pax (γεν. pacis)
ειρήνη
peccavi
ήμαρτον
penis
ουρά (και μτφ. πέος)
per
για, επειδή
perfectus
τέλειος
periculus
κίνδυνος
pictor
ζωγράφος
piscator
ψαράς
piscis
ψάρι
plebs (γεν. plebis)
ο λαός, οι πληβείοι
plus
περισσότερο
pons (γεν. pontis)
γέφυρα
pontifex
μέλος ιερατείου στην αρχαία Ρώμη, μτγν. ο Πάπας
populus
λαός
positus
τοποθετώ, ξαπλώνω
post
μετά, πίσω
postulatum
ζητούμενο
primo
πρώτος, πρώτα
princeps
πρίγκιπας
principium
προέλευση, αρχή
profundum
βάθος, άβυσσος
prohibeo
απαγορεύω
promptus
προετοιμασμένος, έτοιμος
protesto
διακηρύττω
proximus
πλησιέστερος
prudens
συνετός, φρόνιμος
publicus
δημόσιος
pulsus
παλμός
punctum
σημείο, κυριολ. μικρή τρύπα
Q

quaere
θα ρώταγες (συνηθισμένη έκφραση)
quantus
πόσος
quartus
ένα τέταρτο
quasi
σαν να
qui, quae, quod
οποίος
quis, quid
οποιοσδήποτε, ποιος, ποιο
R

rarus
σπάνιος
realis
σχετικά
recte
σωστά
rectum
το δίκαιο
res
πράγμα
resisto
αντιστέκομαι
rota
ρόδα
rotare
στριφογυρίζω
rotundus
στρογγυλός
rubrica
κόκκινη γη, νόμος με τον κόκκινο τίτλο
rusticus
χωριάτικος
S

sacer -sacra -sacrum
ιερός – ιερή - ιερό
sagittarius
τοξότης
salarium
επίδομα λεγεωνάριων για αλάτι, μισθός
saluto
εύχομαι υγείαν, χαιρετώ
salve (πληθ. salvete)
χαίρε
sanctus
άγιος, ιερός
sanguis (γεν. sanguinis)
αίμα
satelles
σωματοφύλακας, δορυφόρος
satis
αρκετά
schola
σχολή, επίλεκτη μονάδα
scientia
γνώση, μτγν. επιστήμη
scio
γνωρίζω
scribo
χαράσσω, γράφω
scriptor
συγγραφέας
sector
κόφτης
sectus
τρόπος ζωής, σχολή σκέψης
sed
αλλά
semi
μισο-
semper
πάντα
senex - senior
μεγάλος (σε ηλικία)- μεγαλύτερος
sensus
αίσθηση, έννοια
series
σειρά, αλυσίδα
serpens
φίδι
servo
παρακολουθώ, προστατεύω, προσέχω, υπηρετώ
signum
σημάδι
silvestris
δασώδης, ερημικός
simplex
απλός, αγνός
sine
χωρίς
societas
συνεταιρισμός, συμμαχία
socio
κοινωνώ, ενώνω
solus
μόνος
somnus
ύπνος
sonus
θόρυβος, ήχος
speculator
ανιχνευτής, κατάσκοπος
speculum
καθρέφτης, μτγν. αποκάλυψη, ιατρ. ενδοσκόπιο
spiritus
πνεύμα, αναπνοή
stabilitas
σταθερότητα
statim
αμέσως
stella
άστρο
stupidus -a -um,
χαζός
suavis
γλυκομίλητος
sum
είμαι
summa
κορυφή
syllabus
σύνοψη, περιληπτική παρουσίαση θεμάτων (νεολτν)
T

tandem
τελικά
tantum
μόνο
tantus
τόσος
tardus
αργός
temperatura
μείγμα
tempus (γεν. temporis)
χρόνος
terminus
όριο, τέλος, τέρμα
terra
γη
testa
κεραμίδι για έλεγχο γνησιότητας χρυσού (εξ ου τεστ)
testiculum
όρχις
testimonium
μαρτυρία (όταν ορκίζονταν άγγιζαν τους όρχεις-testi)
textus
υφή
totus
ολόκληρος
tractatus
διαχείριση
trans
διαμέσου, δια
transporto
μεταφέρω
tribunal
εξέδρα
tribus
φυλή
triplex
τριπλός
trivius
σημείο συνάντησης 3 δρόμων, ασήμαντη θεότητα
tu
εσύ
tutor
προστάτης, επιτηρητής
U

universus
σύμπαν
unus
ένας
urbanus
αστικός
urbs (γεν. urbis)
πόλη
utilis
χρήσιμος
V

vacatio (γεν. vocationis)
απαλλαγή από υπηρεσία
vacuus
άδειος
vagina
θηκάρι, μτφ. κόλπος γυναικείος
vapor
ατμός
ventura
καλοτυχία
ventus
άνεμος
verbum
λέξη
veritas
αλήθεια
versus
στίχος, γραμμή, έναντι
vertex
στρόβιλος
vertigo
στροβιλισμός, ίλιγγος
verus
πραγματικός, αληθινός
vice
στη θέση του..., αντί του…
victor
νικητής
victoria
νίκη
vinco (vici, victum)
νικώ
vinum
κρασί
virgo
παρθένα
virtus
αρετή, αξία
vita
ζωή
vivo
ζω
volo
θέλω, επιθυμώ
volumen
όγκος
vulgaris
κοινός, άξεστος
vulpes
αλεπού
vultur
όρνεο




Γνωστές Λατινικές Φράσεις
Φράσεις που, λίγο-πολύ, χρησιμοποιούμε και καλό είναι να ξέρουμε τι σημαίνουν

a posteriori [συμπέρασμα] μετά από εμπειρική παρατήρηση

a prioriεκ των προτέρων, θεωρητικά, χωρίς παρατήρηση

ad hoc γι 'αυτό ειδικά

advocatus diaboliο δικηγόρος του διαβόλου

alma mater τροφός μητέρα (χρήσ. για πανεπιστήμια)

alter ego άλλος εαυτός

altera pars η άλλη πλευρά

a cappella στην εκκλησία (μτφ., χωρίς τη συνοδεία μουσικής)

anno domini [κατά] το έτος του Κυρίου

aqua fortis νιτρικό οξύ

aqua vitaeνερό της ζωής (χρησ. για αλκοολούχα ποτά)

audio, video, disco ακούω, βλέπω, μαθαίνω 

aurora borealis βόρειο σέλας

ave maria  χαίρε Μαρία

bona fide με καλή πίστη

bona fortuna καλή τύχη 

casus belli αιτία πολέμου

corpus Christiτο σώμα του Χριστού

cui bono?ποιος ωφελείται (ποιος είχε κίνητρο)

cum laude μετά επαίνου

curriculum vitae πορεία της ζωής (βιογραφικό σημείωμα)

de facto εμπράκτως, εκ των πραγμάτων

de iure σύμφωνα με το νόμο, δικαιωματικά

de profundis εκ βαθέων (Ψαλμοί Δαβίδ)

erga omnes έναντι όλων

 ex cathedra από καθέδρας

ex libris από τη βιβλιοθήκη, από τη βιβλιογραφία

ex officio από θέσεως ισχύος

habeas corpus πρέπει να έχεις το σώμα (πρέπει να δικαιολογείς την δίκη)

habemus Papam! έχουμε Πάπα (στην αναγγελία εκλογής Πάπα)

hic et nunc εδώ και τώρα

homo erectus όρθιος άνθρωπος (ανθρωπολογικός όρος) 

homo sapiens έμφρων άνθρωπος (ανθρωπολογικός όρος)

homo universalis άνθρωπος με γενικά ενδιαφέροντα και πολλές γνώσεις

honoris gratia τιμής ένεκεν

ιn absentia ερήμην

in extremis στα άκρα, σε ακραία περίπτωση, στην εσχάτη περίπτωση

in memoriam εις μνήμην

in nomine domini εις το όνομα του Κυρίου

in principio επί της αρχής 

in promptu με ετοιμότητα, άμεσα (γρήγορα)

in situ επί τόπου, αυτοψία

in vitro στο γυαλί (μτφ. σε τεχνητές συνθήκες, στο εργαστήριο)

in vivoσε πραγματικές συνθήκες

ipso facto με βάση το γεγονός αυτό καθαυτό

lapsus calami τυπογραφικό λάθος

lapsus linguae γλωσσικό ολίσθημα

lingua franca Γαλλική γλώσσα (μτφ., οικουμενική γλώσσα)

Magna Carta μεγάλο χαρτί, η σύμβαση των δικαιωμάτων του 1215 (Αγγλία)

magna cum laude με μεγάλο έπαινο

magnum opus το μεγάλο έργο [της ζωής]

manus in mano χέρι-χέρ

ιmare nostrum η θάλασσά μας (η Μεσόγειος)

mea culpa λάθος μου

memorandum υπόμνημα, μνημόνιο

modus vivendi τρόπος ζωής

moratorium καθυστέρηση

mutatis mutandis μετά τις απαραίτητες αλλαγές, τηρουμένων των αναλογιών

novus ordo νέα τάξη

Opus Dei έργο του Θεού (παραθρησκευτική οργάνωση των Καθολικών)

pater familias ο πατέρας της οικογένειας

pax romana ρωμαϊκή ειρήνη


per capita κατά κεφαλήν

per cent τοις εκατό

per se καθ' εαυτόν, μόνος του, μόνο του

persona non grata ανεπιθύμητο πρόσωπο

post hoc μετά από αυτό

post mortem μετά θάνατον (και αυτοψία)

primus inter pares πρώτος μεταξύ ίσων (τίτλος των Ρωμαίων αυτοκρατόρων)

pro bono [publico]για το [κοινό] καλό

pro forma για τους τύπους (τυποποιημένο έγγραφο)

pro patria υπέρ πατρίδος

quid pro quo κάτι για κάτι (κάτι σε ανταπόδοση)

quo vadis?πού πηγαίνεις;

scripta manent τα γραπτά μένουν

sine nobilitatis χωρίς ευγενική καταγωγή (προέλευση του SNOB)

sine qua non εκ των ων ουκ άνευ

status quo το κατεστημένο, η υπάρχουσα κατάσταση

sui generis ιδιότυπος, ιδιότροπος, ιδιόμορφος

summa summarum το άθροισμα των αθροισμάτων, τελικό άθροισμα

tabula rasa λευκή πλάκα, μετφ. άγραφο χαρτί, σε νέα βάση

terra incognita άγνωστη γη

veni, vidi, vici ήρθα, είδα, νίκησα

verbatim [ακριβώς] κατά λέξη

verbatim ac litteratimκατά λέξη και κατά γράμμα

vice versa και αντιστρόφως, ανάποδα 

vivat ζήτω



 Προτομή του Βιργιλίου

Χρήσιμες Λατινικές Φράσεις

Φράσεις που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστές (στους Νεοέλληνες) αλλά είναι ενδιαφέρουσες και ενδεχομένως, χρήσιμες.


a bene placito
για ευχαρίστηση
a capite ad calcem
από την κορφή ως τα νύχια
a contrario
απεναντίας, από την άλλη πλευρά
a deo rex, a rege lex
από το θεό βασιλιάς, από το βασιλιά νόμος
a posse ad esse
από το δυνατό στο υπαρκτό
ab initio
εξαρχής
ab ovo
από το αβγό (μτφ. εξαρχής)
absum
απών
adsum
παρών
acta non verba
πράξεις, όχι λόγια
ad absurdo
δια της εις άτοπον απαγωγής
ad finem
μέχρι τέλους
ad gloriam
εις δόξαν
ad honores
τιμητικώς
ad infinitum
επ' άπειρον
ad libitum
κατά βούληση
ad litteram
κατά γράμμα
ad nauseum
μέχρι αηδίας
ad rem
επι του θέματος, επί του σημείου
ad unum
μέχρις ενός
ad usum
ως είθισται
ad valorem
επί της αξίας (για φόρους, δασμούς κλπ)
ad vitam
για τη ζωή
addendum
πρέπει να προστεθεί
ad utrumque paratus
δια παν ακραίο ενδεχόμενο
aequo animo
με ήρεμο μυαλό
amantes amentes
οι ερωτευμένοι, τρελοί
annus bisextus
δίσεκτο έτος
annus horribilis
τρομερός χρόνος
annus mirabilis
θαυμαστό έτος
antebellum
προπολεμικά
aperto libro
πρόχειρα
arbor mirabilis
το δέντρο της γνώσης
arcana imperii
μυστικά του κράτους
arguendo
χάριν επιχειρηματολογίας
arrectis auribus
με τεντωμένα αυτιά
ars gratia artis
η τέχνη για τη τέχνη
aude sapere
να τολμήσεις να γνωρίζεις
aurea mediocritas
χρυσή μετριότητα
aut caesar aut nihil
ή καίσαρας ή τίποτα
aut vincere aut mori
νίκη ή θάνατος
auxilio ab alto
με βοήθεια άνωθεν
ave atque vale
χαίρε και αντίο (Κάτουλος - από επιθανάτια ωδή)
bellum omium contra omnes
πόλεμος όλων εναντίον όλων (T. Hobbes)
bene meritus
το αξίζει
bonis avibus
με καλούς οιωνούς
camera obscura
σκοτεινός θάλαμος (προέλευση της φωτ. κάμερας)
canes pugnacesa
τα σκυλιά του πολέμου
capax infiniti
κρλκτ: κρατώντας το άπειρο, με την έννοια «ικανός για όλα»
caput mundi
κεφαλή του κόσμου
causa mortis
αιτία θανάτου
cave
πρόσεχε!
ceteris paribus
αν όλα τα άλλα είναι ίδια
clavis aurea
το χρυσό κλειδί (που ξεκλειδώνει μυστικές πόρτες)
confessio fidei
ομολογία πίστεως
consensu omnium
κοινή συναινέσει
contemptus mundi
περιφρόνηση για τον κόσμο
cor unum
μια καρδιά, ενωμένοι (σσ: δημοφιλές motto)
coram publico
σε κοινή θέα, δημοσίως
corpus delicti
το σώμα του εγκλήματος
cum grano salis
με κόκκο αλατιού (έκφραση δυσπιστίας -Πλίνιος)
custos morum
προστάτες της ηθικής
cura posterior
μεταγενέστερη φροντίδα (αντστχ:"δεν είναι του παρόντος")
crux criticorum
κύκλος κριτικών
dante deo
δώρο θεού
De Civitate Dei
για την Πολιτεία του Θεού (Ιερός Αυγουστίνος)
de fideli
καλή τη πίστει
de nihilo nihil
τίποτα [δεν προέρχεται] από τίποτα
de novo
εκ νέου
de proprio motu
αυθορμήτως
deceptio visus
οφθαλμαπάτη
decrevi
αποφάσισα (αντστχ :"αποφασίζομεν & διατάζομεν")
delirium tremens
τρομώδες παραλήρημα
deo volente
θεού θέλοντος
deus ex machina
ο από μηχανής θεός
dextro tempore
εν ευθέτω χρόνω
dies irae
μέρα οργής
dies faustus
ευτυχισμένη μέρα
divide et impera
διαίρει και βασίλευε
digitus impudicus
ξεδιάντροπο δάχτυλο (η γνωστή άσεμνη χειρονομία με το μεσαίο δάχτυλο)
dixi
είπα!
doli capax
ικανός για το έγκλημα
do ut des
[σου] δίνω και [μου] δίνεις
e contrario
από αντίθετη άποψη
e pluribus unum
από πολλά ένα (μότο των HΠA)
ecce homo
ίδε ο άνθρωπος (φράση του Πιλάτου από την Vulgata)
ecce signum
ιδού το σημάδι (η απόδειξη)
et passim
κι άλλα, διάσπαρτα, στις σελίδες (βιβλιογραφικός όρος)
ex abrupto
χωρίς ετοιμασία, πρόχειρα, αιφνιδιαστικά
ex animo
από καρδιάς, ειλικρινά
ex ante
από πριν (βασισμένο σε αρχικές εκτιμήσεις)
ex dono
δωρεάν
ex dolo
με δόλο, με πρόθεση
ex gratia
σαν χάρη, τιμητικά
ex more
σύμφωνα με το έθιμο
ex nihilo
εκ του μηδενός
ex opere operato
από δουλειά που έχει γίνει, εκ των πεπραγμένων
ex post facto
εκ των υστέρων
ex proprio motu
εθελοντικά
ex silentio
λόγω σιωπής (λόγω μη αντίθετης επιχειρηματολογίας)
ex tempore
παρορμητικά, πρόχειρα
flagrante delicto
επ’ αυτοφόρω
fluctuat nec mergitur
κλυδωνιζόμενο [αλλά] μη βυθιζόμενο
genius loci
το πνεύμα του τόπου
gens togata
το γένος με την τήβεννο (οι Ρωμαίοι)
hoc signo victor eris
εν τούτω νίκα
imprimatur
τυπωθείτω
imprimis
καταρχήν
in abstracto
θεωρητικά, αφηρημένα
in actu
στην πράξη
in aeternum
στην αιωνιότητα
in camera
στο δωμάτιο, ιδιαιτέρως, κατ’ ιδίαν
in casu
σε περίπτωση
in esse
εν τω γεννάσθαι
in fine
στο τέλος, τελικά
in infinitum
επ’ άπειρον
in libris libertas
στα βιβλία ελευθερία
in limine
στο κατώφλι, στην αρχή
in loco
στη θέση
in medias res
στη μέση των πραγμάτων
in nomine patris et filii et spiritus santi
εις το όνομα του Πατρός, και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος
in omnia paratus
έτοιμος για όλα, πανέτοιμος
in perpetuum
για πάντα
in posterum
μέχρι την επομένη
in praxi
στην πράξη
in propria persona
αυτοπροσώπως
in re
αναφορικά με
in se
καθ’ ευατό
in toto
συνολικά, εν συνόλω
index librorum prohibitorum
λίστα απαγορευμένων βιβλίων
inter allias (ή allia)
μεταξύ των άλλων
interpretatio extensiva
διασταλτική ερμηνεία
inter nos
μεταξύ μας
inter se
μεταξύ τους
intra muros
εντός των τειχών
ius sanguinis
Δίκαιο του αίματος
ius soli
Δίκαιο του εδάφους
januis clausis
κελκεισμένων των θυρών
jure et facto
Με βάση το δίκαιο [αλλά] και τα γεγονότα
justa causa
νόμιμη [δίκαιη] αιτία
lapsus alumni
λάθος γενόμενο
lex non scripta
άγραφος νόμος
lex lata
το ισχύον Δίκαιο
lex talionis
νόμος ίσης ανταπόδοσης (παρόμοιο του «οφθαλμόν αντί οφθαλμού»)
licet
επιτρέπεται
locus delicti
ο τόπος του εγκλήματος
locus standi
το μέρος που στέκεσαι
lucrum ex re
κέρδος από την ουσία του πράγματος
magnum malum
μεγάλο κακό
malis avibus
με κακούς οιωνούς
maximus in minimis
τα μεγαλύτερα στα μικρότερα
me fallit
δεν ξέρω
mellioribus annis
σε καλύτερα χρόνια
mens et manus
νους και χέρι (μότο του MIT)
mens rea
ένοχος νους
meum et tuum
δικό μου και δικό σου
mirabile visu
θαυμαστό θέαμα
modificatis modificandis
έχοντας αλλάξει αυτά που μπορούσαν ν' αλλάξουν
modus agendi
τρόπος ενέργειας, μέθοδος
multum in parvo
πολύ σε λίγο
ne plus ultra
δεν έχει παραπέρα, δεν υπάρχει τίποτε πιο πάνω
nemo malus felix
κανείς κακός ευτυχής
nihil ad rem
δεν έχει να κάνει τίποτα με αυτό
nihil obstat
τίποτε δεν εμποδίζει
nolens volens
εκών άκων
non quis, sed quid
όχι ποιο αλλά τι
non sequitur
δεν ακολουθεί, δεν βγάζει νόημα
novus homo
νέος [και ανερχόμενος] άνθρωπος
nox noctis est nostri
η νύχτα είναι δική μας
nudum pactum
γυμνή συμφωνία (με ανεφάρμοστους ή άνευ σημασίας όρους)
nulli secundus
δεύτερος σε κανέναν (πρώτος)
nunc aut nunquam
τώρα ή ποτέ
obscurum per obscurius
[εξηγείται] το ακατανόητο με το πιο ακατανόητο
onus probandi
το βάρος της απόδειξης
Optimus Maximus
Ο άριστος και μέγιστος (επίθετο του Δία)
paucis verbis
με λίγα λόγια
per diem
κάθε μέρα
per mensem
μηνιαίως
placet experiri
είναι ευχάριστο να δοκιμάζεις
plusque minusque
λίγο –πολύ
police verso
με αντίχειρες προς τα κάτω
post coitem
μετά τη συνουσία
post factum
μετά το γεγονός
prima facie
εκ πρώτης όψεως
primum inter pares
πρώτος μεταξύ ίσων
pro aris et focis
υπέρ βωμών και εστιών
probatum est
είναι αποδεδειγμένο
pro hac vice
γι’ αυτήν την περίπτωση
pro rata
αναλογικά, κατ'αναλογίαν
quantum sufficit
όσο χρειάζεται
quieta non movere
μην ταράζεις τα ήρεμα [νερά]
rara avis
σπάνιο πτηνό (φράση του Γιουβενάλη)
religio loci
τοπική θρησκεία [ή δοξασία]
res communis usus
κοινόχρηστα πράγματα
res gestae
τα πεπραγμένα
res judicata
δεδικασμένα
res publica
τα δημόσια πράγματα, η πολιτεία, τα δημόσια αγαθά
respice finem
σκέψου το αποτέλεσμα
requiem aeternam
ανάπαυσιν αιώνιον (αρχή νεκρώσιμου τροπαρίου)
rigor mortis
νεκρική ακαμψία
semper fidelis
πάντα πιστός (μότο και των US Marines)
sal Atticum
Αττικόν αλάτι (πνεύμα)
sancta simplicitas
ιερή απλότητα (αφέλεια)
sanctum sanctorum
άγιο των αγίων
se defendendo
εν αμύνη
semper idem
πάντα ο ίδιος (Κικέρων)
semper paratus
πάντα έτοιμος
sensu lato
με την ευρεία έννοια
sensu stricto
με τη στενή έννοια
sexus infirma
το αδύναμο φύλο
sic erat in fatis
έτσι ήταν μοιραίο
sic faciunt omnes
έτσι κάνουν όλοι
sic passim
έτσι παντού (βιβλιογραφικός όρος)
sic vita est
έτσι είναι η ζωή
sine die
χωρίς μέρα, μτφ., επ’ άπειρον
sine sole sileo
χωρίς ήλιο σωπαίνω (σε ηλιακά ρολόγια)
siste, viator
στάσου διαβάτη (επιγραφή σε ρωμαϊκούς τάφους)
sotto voce
με χαμηλή φωνή
status quo ante
η πρϋπάρχουσα κατάσταση
sub poena
υπό ποινή
sub rosa
κάτω από το τριαντάφυλλο, μτφ. μυστικά
sub secreto
μυστικά
summum bonum
το ύψιστο αγαθό
suo loco
στη [σωστή του] θέση
summum opus
το ύψιστο έργο
tempus fugit
ο χρόνος φεύγει
terra firma
στερεό έδαφος
terra nullius
γη κανενός, ακατοίκητο μέρος, no man's land
totis viribus
με όλη τη δύναμη
ubi supra
όπως ανωτέρω
ultra vires
εκτός δικαιοδοσίας
una voce
ομόφωνα
unum et idem
ένα και το αυτό
urbi et orbi
στην πόλη (Ρώμη) και στην Υφήλιο (στα έγγραφα του Πάπα)
vade in pace
ύπαγε εν ειρήνη (Ρωμαϊκός αποχαιρετισμός)
via media
η μέση οδός
virgo intacta
αγνή παρθένα
vis maior
ανωτέρα βία
viva voce
ζωηρή φωνή
vivat rex
ζήτω ο βασιλεύς
vocabula artis
τεχνικοί όροι
volens et potens
πρόθυμος και ικανός
volo, non valeo
θέλω, δεν μπορώ
vox populi
φωνή λαού


M-T-Cicero.jpg
Μάρκος Τύλλιος Κικέρων


Λατινικά Ρητά


Αγάπη και Έρωτας
Amantes amentes
μτφρ: οι ερωτευμένοι [είναι] τρελλοί
Τερέντιος, 185-159 π.Χ., Ρωμαίος κωμωδιογράφος
Si vis amari, ama.
μτφρ: αν θέλεις να σε αγαπούν, να αγαπάς
Σενέκας, 4 μ.Χ-65 μ.Χ., Ρωμαίος φιλόσοφος
Omnia vincit amor.
μτφρ: ο έρωτας νικάει τα πάντα.
Βιργίλιος, 70-19 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Αλκοόλ
In vino veritas.
μτφρ: εν οίνω η αλήθεια.
Nemo saltat sobrius.
μτφρ: κανένας δεν χοροπηδάει (χορεύει) όντας νηφάλιος
Λόγια
Qui tacet consentit.
μτφρ: ο σιωπών συναινεί
Res, non verba.
μτφρ: έργα, όχι λόγια
Quidquid latine dictum sit, altum videtur.
μτφρ: ό,τι λέγεται στα λατινικά φαίνεται βαθυστόχαστο
Addito salis grano.
μτφρ: προσθέτω και λίγο αλάτι
Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, 23-79 μ.X., Ρωμαίος φυσιοδίφης
Cor ad cor loquitur.
μτφρ: η καρδιά μιλάει στην καρδιά
Ιερός Αυγουστίνος, 354-430, Άγιος
Verba volant, scripta manent.
μτφρ: τα λόγια πετούν, τα γραπτά μένουν
βασισμένο στο ομηρικό "έπεα πτερόεντα"
Φόβος
Timeo Danaos et dona ferrentes.
μτφρ: φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας
Βιργίλιος, 70-19 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Timendi causa est nescire.
μτφρ: η αιτία του φόβου είναι η άγνοια
Σενέκας, 4 μ.Χ-65 μ.Χ., Ρωμαίος φιλόσοφος
Hannibal ante portas.
μτφρ: ο Αννίβας προ των πυλών.
Ο φόβος των Ρωμαίων όταν ο Αννίβας πλησίαζε, περί το 217 π.Χ.
In cauda venenum.
μτφρ: στην ουρά είναι το δηλητήριο
(αντίστοιχο του "πίσω έχει η αχλάδα την ουρά")
Latet anguis in herba.
μτφρ: ένα φίδι κρύβεται στα χόρτα
Βιργίλιος, 70-19 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Αρετές και Ελαττώματα
Nemo sine vitio est.
μτφρ: κανείς δεν υπάρχει χωρίς ελάττωμα
Σενέκας, 4 μ.Χ-65 μ.Χ., Ρωμαίος φιλόσοφος
Nihil est ab omni parte beatum.
μτφρ: τίποτε δεν είναι ευλογημένο σε όλα
Οράτιος, 65-8 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Vultus est index animi.
μτφρ: το πρόσωπο είναι ο δείκτης της ψυχής
Fronti nulla fides.
μτφρ: καμιά εμπιστοσύνη στην εξωτερική όψη (στη βιτρίνα)
Ubi nihil vales, ibi nihil velis
μτφρ: όποιος δεν αξίζει τίποτα, δεν μπορεί να θέλει τίποτα
Arnold Geulincx, 1624-1669, Φλαμανδός φιλόσοφος
Ερωτήσεις
Non quis, sed quid.
μτφρ: όχι ποιος, αλλά τι
Quis, quid, ubi, quibus auxiliis, cur, quomodo, quando?
μτφρ: ποιος, τι, πού, με τι, γιατί, πώς, πότε
Μάρκος Φάβιος Κοϊντιλιανός, 35-96 μ.Χ., Ρωμαίος ρήτορας
Ηγεσία
Rex non potest peccare.
μτφρ: ο βασιλιάς δεν μπορεί να έχει άδικο
Oderint, dum metuant.
μτφρ: ας με μισούν, αρκεί να με φοβούνται
Καλιγούλας, Ρωμαίος αυτοκράτορας
αγαπημένη του φράση, που μάλλον ανήκει στον ποιητή Accius
De minimis non curat praetor.
μτφρ: ο πραίτωρ δεν ασχολείται με τα παράμικρα
Corruptio optimi pessima.
μτφρ: η διαφθορά των αρίστων είναι η χειρότερη
Nemo autem regere potest nisi qui et regi.
μτφρ: κανείς δεν μπορεί να διοικήσει, αν δεν είναι είναι δυνατόν να τον διοικήσουν
Σενέκας, 4 μ.Χ-65 μ.Χ., Ρωμαίος φιλόσοφος
Θάνατος
Memento mori.
μτφρ: θυμήσου το θάνατο
Ave Caesar, morituri te salutant.
μτφρ: Χαίρε Καίσαρ, οι μελλοθάνατοι σε χαιρετούν
Ο χαιρετισμός των μονομάχων πριν από τους αγώνες στις ρωμαϊκές αρένες.
Plaudite, amici, comedia finita est!
μτφρ: Χειροκροτήστε, φίλοι, η κωμωδία τελείωσε!
Αύγουστος, 63 π.Χ-14 μ.Χ., Ρωμαίος Αυτοκράτορας
Τα τελευταία λόγια του
Non omnis moriar.
μτφρ: δεν θα πεθάνω ολόκληρος [κάτι από μένα θα παραμείνει ζωντανό]
Οράτιος, 65-8 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Omnia mors aequat.
μτφρ: ο θάνατος εξισώνει τα πάντα
Mors certa, hora incerta.
μτφρ: ο θάνατος είναι σίγουρος, η ώρα του δεν είναι σίγουρη
Mors ultima ratio.
μτφρ: ο θάνατος έχει τον τελευταίο λόγο
Nascentes morimur.
μτφρ: από τη στιγμή που γεννιόμαστε, [αρχίζουμε να] πεθαίνουμε
Ave atque vale.
μτφρ: χαίρε και αντίο
Κάτουλος, 84-54 π.Χ, Λατίνος ποιητής (ωδή 101)
Ματαιότητα
Sic transit gloria mundi.
μτφρ: έτσι περνάει η [μάταιη] δόξα σ’ αυτόν τον κόσμο
Et in Arcadia ego.
μτφρ: [ήμουν] και στην Αρκαδία εγώ
Επιγραφή σε τάφο σε πίνακα του Poussin
Ζωή & Ύπαρξη
Dum spiro spero.
μτφρ: όσο αναπνέω ελπίζω
Bis vivit qui bene vivit.
μτφρ: ζει δυο φορές αυτός που ζει καλά
Ubi bene, ibi patria.
μτφρ: όπου [αισθάνεσαι] καλά εκεί η πατρίδα σου
Dum vivimus vivamus.
μτφρ: όσο ζούμε, ας ζήσουμε
Cogito ergo sum.
μτφρ: σκέφτομαι, άρα υπάρχω
Καρτέσιος (Descartes), 1596-1650, Γάλλος φιλόσοφος
Το φιλοσοφικό αξίωμα του Καρτέσιου
Θέληση και Δύναμη
Citius, Altius, Fortius
μτφρ: πιο γρήγορα, πιο ψηλά, πιο δυνατά
Πιέρ ντε Κουμπερντέν, 1863-1937, Γάλλος αναβιωτής των Ολυμπιακών
Μότο των Ολυμπιακών αγώνων, εμπνευσμένο από το θυρεό του σχολείου του
Vincit qui se vincit.
μτφρ: κυριαρχεί αυτός που κυριαρχεί στον εαυτό του
Vires acquirit eundo.
μτφρ: αποκτάς δύναμη προχωρώντας
Βιργίλιος, 70-19 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Nil desperandum!
μτφρ: ποτέ μην απελπίζεσαι
Οράτιος, 65-8 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Libens-Volens-Potens
μτφρ: Έτοιμος, Πρόθυμος, Ικανός
Non omnia possumus omnes.
μτφρ: όλα δεν μπορούμε να τα κάνουμε όλοι
Οράτιος, 65-8 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Dictum, factum.
μτφρ: με το που το είπαμε, έγινε.
Quinon proficit deficit.
μτφρ: όποιος δεν προχωρά, πάει προς τα πίσω
Aude sapere.
μτφρ: να τολμάς να γνωρίζεις
Aut viam inveniam aut faciam.
μτφρ: ή θα τον βρούμε το δρόμο ή θα τον φτιάξουμε
Αννίβας, 247 - 183 π.Χ., Καρχηδόνιος στρατηλάτης
προσπαθώντας να διασχίσει τις Άλπεις περί το 212 π.Χ.
Θρησκεία και Θεός
Fiat Lux.
μτφρ: Γενηθήτω φως
Γένεσις Α' (της Vulgata)
Ecce homo.
μτφρ: Ίδε ο άνθρωπος.
Φράση του Πιλάτου. Κατά Ιωάννην ΙΘ'
Vide et credere
μτφρ: δες και πίστεψε
Credo quia absurdum.
μτφρ: πιστεύω διότι είναι παράλογο
Τερτυλλιανός, 155-222 μ.Χ., Καρχηδόνιος θεολόγος
Noli me tangere.
μτφρ: μη μου άπτου
Λόγια του Ιησού
από τη Vulgata
Deus vult.
μτφρ: ο Θεός θέλει
Το σύνθημα στις μάχες της πρώτης σταυροφορίας
Cito fit quod dii volunt.
μτφρ:γρήγορα γίνεται αυτό που θέλουν οι θεοί
Γάιος Πετρώνιος, 1ος μ.Χ αιων, Ρωμαίος συγγραφέας
Non serviam!
μτφρ: Δεν θα [σε] υπηρετήσω
από τη Vulgata
Ο Διάβολος προς το Θεό
Vada retro me, Satana!
μτφρ: Ύπαγε οπίσω μου Σατανά
από τη Vulgata
Ora et labora.
μτφρ: να προσεύχεσαι και να εργάζεσαι
σύνθημα των Βενεδεκτίνων μοναχών
Cuius regio, eius religio
μτφρ: όποιου το βασίλειο, εκείνου η θρησκεία
Post tenebras lux.
μτφρ: μετά το σκοτάδι, φως
από τη Vulgata (βιβλίο Ιώβ).
Χρησιμοποιήθηκε και σαν σύνθημα των Καλβινιστών
Καλό και Κακό
Nemo malus felix.
μτφρ: κανένας κακός δεν είναι ευτυχισμένος
Γιουβενάλης, 1ος-2ος αιών μΧ, Ρωμαίος σατιρικός ποιητής
De malo, bonum.
μτφρ: από το κακό, καλό
Ne cede malis.
μτφρ: μην υποκύπτεις στο κακό (ή στην κακοτυχία)
Βιργίλιος, 70-19 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Nota res mala, optima.
μτφρ: τα γνωστά κακά είναι τα πιο καλά
Quae nocent, saepe docent.
μτφρ: ό,τι πονάει, συχνά διδάσκει
Omne bonum trium.
μτφρ: όλα τα καλά πράγματα είναι τρία
Male parta male dilabuntur.
μτφρ: άσχημα χάνεται ό,τι άσχημα αποκτάται
Κικέρων, 106-43 π.Χ., Ρωμαίος ρήτορας και πολιτικός
Canis caninam non est.
μτφρ: ο σκύλος, σκύλο δεν τρώει
Αλήθεια και Ψέμα
Mundus vult decipi, ergo decipiatur.
μτφρ: ο κόσμος θέλει να εξαπατηθεί, άσ’ τον λοιπόν να εξαπατηθεί
Γάιος Πετρώνιος, 1ος μ.Χ αιών, Ρωμαίος συγγραφέας
Esse quam videri.
μτφρ: να είσαι παρά να φαίνεσαι
Κικέρων, 106-43 π.Χ., Ρωμαίος ρήτορας & πολιτικός
Veritas odit moras.
μτφρ: η αλήθεια απεχθάνεται την καθυστέρηση
Σενέκας, 4 μ.Χ-65 μ.Χ., Ρωμαίος φιλόσοφος
Λάθη
Errare humanum est.
μτφρ: το σφάλλειν ανθρώπινον.
Post hoc, ergo propter hoc.
μτφρ: κατόπιν αυτού, άρα εξαιτίας αυτού
Γνωστό και ως σφάλμα "post hoc"
Falsus in uno, falsus in toto.
μτφρ: λάθος σε ένα, λάθος σε όλα
Splendide mendax.
μτφρ: υπέροχα λάθος
Οράτιος, 65-8 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Νίκη και Ήττα
Ubi concordia, ibi victoria.
μτφρ: όπου ενότητα, εκεί νίκη
Vincere est totum.
μτφρ: το να νικάς είναι το παν
Ad victor spolia.
μτφρ: στο νικητή τα λάφυρα
Vi Veri Veniversum Vivus Vici.
μτφρ: με τη δύναμη της αλήθειας, ζώντας, κατέκτησα το σύμπαν
από τον Φάουστ του Γκαίτε
Αναφέρθηκε και στην ταινία "V for Vendeta"
Vae victis.
μτφρ: Ουαί τοις ηττημένοις
Βρέννος, αρχηγός των Γαλατών, το 387 π.Χ.
ρίχνοντας το ξίφος του στη ζυγαριά των λύτρων που του πρόσφεραν οι Ρωμαίοι
Veni, vidi, vici.
μτφρ: Ήρθα, είδα, ενίκησα
Ιούλιος Καίσαρ, 101-14 π.Χ, Ρωμαίος στρατηγός και ύπατος
μήνυμα στη Σύγκλητο μετά τη νίκη του επί του βασιλιά του Πόντου, το 47 π.Χ.
Νόμοι και Δίκαιο
Nullum crimen, nulla poena sine lege.
μτφρ: Κανένα έγκλημα, καμιά ποινή χωρίς [ήδη ισχύοντα] νόμο.
Θεμελιώδες νομικό αξίωμα
Ratio legis est anima legis.
μτφρ: η αιτία του νόμου είναι η ψυχή του νόμου
Testis unus, testis nullus.
μτφρ: είς μάρτυς, ουδείς μάρτυς
Lex malla, lex nulla.
μτφρ: ο κακός νόμος,δεν είναι καθόλου νόμος
Θωμάς Ακινάτης
Dura lex, sed lex.
μτφρ: σκληρός νόμος, αλλά νόμος
Necessitas non habet legem.
μτφρ: η ανάγκη δεν ξέρει νόμο
Salus populi suprema lex.
μτφρ: η ευημερία του λαού είναι ο υπέρτατος νόμος
Κικέρων, 106-43 π.Χ., Ρωμαίος ρήτορας και πολιτικός
Abusus non tollit usum.
μτφρ:η κατάχρηση δεν καταργεί (απαξιώνει) τη χρήση
Summum jus, summa injuria.
μτφρ: υπέρτατη (υπερβολική) δικαιοσύνη, υπέρτατη αδικία
Audiatur et altera pars.
μτφρ: ακούστε και την άλλη πλευρά
Ne bis in idem.
μτφρ: όχι δύο φορές [έγκληση] για το ίδιο [αδίκημα]
Pacta sunt servanta.
μτφρ:οι συμφωνίες πρέπει να τηρούνται
Quod semper, quod ubique, quo ab omnibus.
μτφρ: ό,τι [υπήρχε] πάντα, ό,τι παντού, ό,τι από όλους
Legum servi sumus ut liberi esse possimus.
μτφρ: είμαστε σκλάβοι του νόμου για να μπορούμε να είμαστε ελεύθεροι.
Κικέρων, 106-43 π.Χ., Ρωμαίος ρήτορας & πολιτικός
Sol omnibus lucet.
μτφρ: ο ήλιος λάμπει για όλους.
Γάιος Πετρώνιος, 1ος μ.Χ αι., Ρωμαίος συγγραφέας
Fiat iustitia, et pereat mundus.
μτφρ: ας επικρατήσει η δικαιοσύνη, κι ας χαθεί ο κόσμος
Μόττο του αυτοκράτορα της Αγ. Ρωμ. Αυτοκρατορίας Φερδινάνδου Ι (1503-1564)
Πόλεμος και Ειρήνη
Si vis pacem para bellum.
μτφρ: αν θες ειρήνη, να ετοιμάζεσαι για πόλεμο
Ultima ratio regum.
μτφρ: το έσχατο επιχείρημα των βασιλέων
χαραγμένο στα κανόνια του Μ. Φρειδερίκου της Πρωσίας
Dulce bellum inexpertis.
μτφρ: γλυκύς φαίνεται ο πόλεμος σ' αυτούς που δεν έχουν πείρα (από πόλεμο)
Έρασμος, 1469-1536, Ολλανδός ουμανιστής
Nervus rerum [/belli], pecuniam.
μτφρ: η ψυχή των πραγμάτων (ή του πολέμου) είναι τα λεφτά
Κικέρων, 106-43 π.Χ., Ρωμαίος ρήτορας και πολιτικός
Inter arma silent leges.
μτφρ: ανάμεσα στα όπλα (δηλ. στον πόλεμο) οι νόμοι σιγούν
Delenda Carthago!
μτφρ: να καταστραφεί η Καρχηδών!
Κάτων ο πρεσβύτερος, 234-149 π.Χ., Ρωμαίος πολιτικός και συγγραφέας
Έκλεινε όλες τις ομιλίες του με αυτή την φράση.
Πολιτική και Εξουσία
Vox populi, vox dei.
μτφρ: φωνή λαού, φωνή Θεού
Sic semper tyrannis!
μτφρ: έτσι πάντα στους τυράννους!
μότο της Βιρτζίνια αλλά και η κραυγή του Μπουθ όταν πυροβόλησε τον Λίνκολν
Panem et circenses.
μτφρ: άρτον και θεάματα.
Γιουβενάλης, Ρωμαίος σατιρικός ποιητής
Divide ut regnes.
μτφρ: διαίρει και βασίλευε (ut=για να)
Ubi dubium ibi libertas.
μτφρ: όπου αμφισβήτηση, εκεί ελευθερία
Publilius Syrus, 1ος μ.Χ αιών, Ρωμαίος γνωμικογράφος
O Tite tute Tati tibi tanta tyranne tulisti!
μτφρ: Ω εσύ τύραννε, Titus Tatius, τόσα πράγματα έκανες για σένα
Ennius, 239-169 π.Χ., Ρωμαίος συγγραφέας
Λατινικός γλωσσοδέτης
Cedant arma togae.
μτφρ: ας υποκύψουν τα άρματα [οι στρατιωτικοί] στην τήβεννο [στην πολιτική εξουσία]
Κικέρων, 106-43 π.Χ., Ρωμαίος ρήτορας και πολιτικός
Novus ordo seclorum.
μτφρ: Νέα τάξη των αιώνων
Σφραγίδα των ΗΠΑ
Σιγουριά
Nihil est incertius volgo.
μτφρ: τίποτε δεν είναι πιο αβέβαιο από τον όχλο
Κικέρων, 106-43 π.Χ., Ρωμαίος ρήτορας και πολιτικός
Nullius in verba.
μτφρ: [μη βασίζεσαι] στα λόγια κανενός
Οράτιος, 65-8 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Medio tutissimus ibis.
μτφρ: είναι ασφαλέστερο να προχωράς στη μέση [του δρόμου]
Οβίδιος, 43 π.Χ.-17 μ.Χ., Ρωμαίος ποιητής
Semper letteris mandate.
μτφρ: πάντα γραπτές οδηγίες
Mus uni non fidit antro.
μτφρ: το ποντίκι δεν βασίζεται σε μια τρύπα μόνο
Nil homini certum est.
μτφρ: τίποτε δεν είναι σίγουρο στον άνθρωπο
Οβίδιος, 43 π.Χ.-17 μ.Χ., Ρωμαίος ποιητής
Σχεδιασμός
Malum consilium quod mutari non potest.
μτφρ: είναι κακό σχέδιο αυτό που δεν μπορεί να αλλάξει
Publilius Syrus, 1ος μ.Χ αιών, Ρωμαίος γνωμικογράφος
Exitus acta probat.
μτφρ: ο σκοπός δικαιώνει την πράξη
Οβίδιος, 43 π.Χ.-17 μ.Χ., Ρωμαίος ποιητής
Espice, adspice, prospice.
μτφρ: εξέταζε το παρελθόν, εξέταζε το παρόν, εξέταζε το μέλλον
Gladiator in arena consilium capit.
μτφρ: ο μονομάχος κάνει το σχέδιό του μέσα στην αρένα
Σενέκας, 4 μ.Χ-65 μ.Χ., Ρωμαίος φιλόσοφος
Τέχνη
Ars longa, vita brevis.
μτφρ: η τέχνη μακρά, ο βίος βραχύς
Ιπποκράτης, 460-377 π.Χ., Πατέρας της ιατρικής
Sutor, ne supra crepidam.
μτφρ: παπουτσή, όχι πάνω από το σανδάλι
Απελλής, 4ος αιων π.Χ., Αρχαίος ζωγράφος
σε παπουτσή που κλήθηκε να συμβουλέψει για την εικόνα ενός σανδαλιού και θέλησε να κρίνει και το υπόλοιπο έργο
Finis coronat opus.
μτφρ: το τέλος στεφανώνει το έργο.
Nulla dies sine linea.
μτφρ: ούτε μέρα χωρίς γραμμή
Απελλής, Αρχαίος ζωγράφος
Τύχη και Πεπρωμένο
Alea jacta est.
μτφρ: ο κύβος ερίφθη.
Ιούλιος Καίσαρ, 101-14 π.Χ, Ρωμαίος στρατηγός και ύπατος
Το είπε όταν διέβη τον Ρουβίκωνα, αλλά ήταν παλιότερη ελληνική παροιμία
Fortuna vitrea est :tum cum splendet frangitu.
μτφρ: Η τύχη είναι γυαλί: εκεί που λάμπει, θρυμματίζεται
Publilius Syrus, 1ος μ.Χ αιών, Ρωμαίος γνωμικογράφος
Virtutis fortuna comes.
μτφρ: η καλή τύχη είναι σύντροφος της αρετής
Audaces fortuna iuvat.
μτφρ: η τύχη βοηθάει τους τολμηρούς
Βιργίλιος, 70-19 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Fata viam invenient.
μτφρ: οι μοίρες θα βρουν το δρόμο
Βιργίλιος, 70-19 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Nomen est omen.
μτφρ: το όνομα είναι σημάδι (αλλά και κατάρα;)
Αίτιο και Αποτέλεσμα
Causa latet, vis est notissima.
μτφρ: η αιτία είναι κρυμμένη, το αποτέλεσμα είναι εμφανέστατο
Οβίδιος, 43 π.Χ.-17 μ.Χ., Ρωμαίος ποιητής
Omnia causa fiunt.
μτφρ: όλα συμβαίνουν για κάποιο λόγο
Υγεία
Primum, non nocere.
μτφρ: πρώτα απ' όλα, μην προκαλέσεις κακό
Ιπποκράτης, 460-377 π.Χ., Πατέρας της ιατρικής
Mens sana in corpore sano.
μτφρ: νους υγιής εν σώματι υγιεί
Γιουβενάλης, Ρωμαίος σατιρικός ποιητής
Φύση
Natura non facit saltus.
μτφρ: η Φύση δεν κάνει άλματα
Natura nihil fit in frustra.
μτφρ: η Φύση δεν κάνει τίποτα χωρίς λογο
Natura est deus in rebus.
μτφρ: η Φύση είναι ο θεός στα πράγματα
Giordano Bruno, 1548-1600, Ιταλός μοναχός & φυσικός φιλόσοφος
Suave mare magno.
μτφρ: ευχάριστο να αγναντεύεις την αγριεμένη θάλασσα [από τη στεριά]
Λουκρήτιος, 98-55 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Χρόνος
Carpe diem.
μτφρ: άρπαξε [και αξιοποίησε] τη μέρα
Οράτιος, 65-8 π.Χ., Λατίνος ποιητής
O tempora! Ο mores!
μτφρ: ω καιροί, ω ήθη!
Κικέρων, 106-43 π.Χ., Ρωμαίος ρήτορας και πολιτικός
Fugit inreparabile tempus.
μτφρ: ο χρόνος φεύγει ανεπιστρεπτί
Βιργίλιος, 70-19 π.Χ., Λατίνος ποιητής
Ad calendas Graecas.
μτφρ: στις ελληνικές καλένδες
Παροιμιακή φράση (που σημαίνει «ποτέ»)
In saecula saeculorum.
μτφρ: εις τον αιώνα των αιώνων.
Εκκλησιαστικό
Διάφορα
Tu quoque, fili!
μτφρ: και συ τέκνον![Βρούτε]
Ιούλιος Καίσαρ, 101-14 π.Χ, Ρωμαίος στρατηγός και ύπατος
Τα τελευταία λόγια του. Ειπώθηκαν στα Ελληνικά.
Fama volat.
μτφρ: η φήμη πετάει
Multum, non multa.
μτφρ: πολύ, όχι πολλά
Multa paucis.
μτφρ: πολλά με λίγα (λόγια ή μέσα)
Pecunia non olet.
μτφρ: το χρήμα δεν μυρίζει
Nihil sub sole novum.
μτφρ: τίποτε δεν είναι καινούργιο κάτω από τον ήλιο
Mutatis mutandis.
έννοια: τηρουμένων των αναλογιών
Fabas indulcet fames.
μτφρ: τα φασόλια τα γλυκαίνει η πείνα
Nemo dat quod non habet.
μτφρ: κανένας δεν δίνει αυτό που δεν έχει
Age quot agis.
μτφρ: κάνε αυτό που κάνεις [μην κάνεις πολλά πράγματα μαζί]
De gustibus non est disputandum.
μτφρ: τα γούστα δεν συζητιούνται
Semper idem.
μτφρ: πάντα το ίδιο
Κικέρων, 106-43 π.Χ., Ρωμαίος ρήτορας και πολιτικός
Ο Sancta simplicitas!
μτφρ: Ω ιερή απλότητα! ή Ω αγία αφέλεια!
Jan Hus, 1369-1415, Τσέχος θεολόγος & αιρετικός
Πεθαίνοντας στην πυρά, όταν είδε μια γριούλα να ρίχνει προσανάμματα στη φωτιά
Totus Tuus
μτφρ: όλος δικός Σου
Μότο του Πάπα Ιωάννη-Παύλου Β’
Minima maxima sunt
μτφρ: τα ελάχιστα είναι μέγιστα
ή: τα μικρά πράγματα είναι τα πιο σημαντικά
Usus est magister optimus.
μτφρ: η χρήση είναι ο καλύτερος δάσκαλος


In girum imus nocte et consumimur igni.
μτφρ: τριγυρνάμε [κρλκτ: κάνουμε κύκλο] τη νύχτα και μας κατακαίει η φωτιά
Μεσαιωνικό λατινικό παλίνδρομο επίγραμμα (καρκινική επιγραφή)
Γνωστό και ως «Διαβολικός στίχος». Ήταν και τίτλος ταινίας του Γκυ Ντεμπόρ (1960)


Quintus Horatius Flaccus.jpg

-------------------------------------------------------------------------------------------------


Η σύντομη ιστορία της Ελληνικής Γλώσσας


Η Νέα Ελληνική γλώσσα εξελίσσεται καθημερινά αντλώντας ή ακόμη και διαμορφώνοντας στοιχεία από πολλές πηγές. Πώς έφτασε όμως στη σημερινή μορφή της;


Η Νέα Ελληνική γλώσσα είναι απόγονος της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και ανήκει στον κλάδο των Ινδοευρωπαϊκών γλωσσών. Σήμερα υπολογίζεται ότι χρησιμοποιείται από 14 με 15 εκατομμύρια άτομα στον κόσμο. Τα 11 εκατομμύρια των ομιλητών της ζουν στην Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ τα υπόλοιπα 3 με 4 εκατομμύρια είναι κυρίως Έλληνες ομογενείς του εξωτερικού. 

Οι απαρχές της ελληνικής γλώσσας βρίσκονται στην Πρωτοελληνική γλώσσα, η οποία έδωσε τη θέση της στη Μυκηναϊκή ή Κριτομυκηναική γλώσσα και η οποία μαρτυρείται από τις πήλινες πινακίδες της Γραμμικής Β. 

Από 'κει κι έπειτα αναπτύσσεται η Κλασσική Ελληνική γλώσσα, δηλαδή η Αρχαία Ελληνική, της οποίας κύριο χαρακτηριστικό είναι οι πολλές διάλεκτοι ( ιωνική, αιολική, δωρική, κ.α.) με σημαντικότερη την αττική. Η διάλεκτος αυτή χρησιμοποιήθηκε στην Αθήνα του 5ου αιώνα και διαδόθηκε κι έξω από τα όρια της πόλης – κράτους. Μάλιστα μετά τις κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου διαμορφώθηκε σε μια κοινή γλώσσα των Ελλήνων και των κατοίκων της Μ. Ασίας, της Αιγύπτου, της Συρίας, της Μεσοποταμίας, της Περσίας ακόμη και του Ιράν και του Αφγανιστάν. Η διεθνοποίηση της ελληνικής γλώσσας είχε ως αποτέλεσμα τη διαφοροποίηση από την αρχική μορφή της σε όλα τα επίπεδα. 

Ως επακόλουθο αυτών των μεταβολών προέκυψε η Ελληνιστική Κοινή, η οποία μαρτυρείται κυρίως στην Καινή Διαθήκη. Αυτή με τη σειρά της εξελίχθηκε στη Μεσαιωνική Ελληνική, η οποία μαρτυρείται σε αρκετά δημοτικά τραγούδια. Τα όρια μεταξύ Μεσαιωνικής Ελληνικής και Νέας Ελληνικής δεν είναι ιδιαίτερα σαφή. Ωστόσο τοποθετούνται περίπου στα τελευταία χρόνια του Βυζαντίου. 

Η Νέα Ελληνική γλώσσα συνδυάζει στοιχεία από τη γλωσσική μορφή που χρησιμοποιούσαν οι λόγιοι (Καθαρεύουσα ή Αρχαΐζουσα) και τη γλωσσική μορφή που χρησιμοποιούσε το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού (Δημοτική). Συμπεριλαμβάνονται και οι νεοελληνικές διάλεκτοι, οι οποίες χρησιμοποιούνται σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας και με την πάροδο του χρόνου παρουσιάζουν συρρίκνωση. 

Η ελληνική γλώσσα έχει επηρεάσει όσο και επηρεαστεί από τις άλλες γλώσσες. Ελληνικές λέξεις χρησιμοποιήθηκαν στις επιστήμες διεθνώς, ενώ πολλοί όροι έχουν φτιαχτεί με βάση ελληνικές ρίζες, συχνά σε συνδυασμό με λατινικές. Αντίστοιχα και η ελληνική γλώσσα έχει δανειστεί λέξεις τόσο από προελληνικές γλώσσες όσο κι από σύγχρονες.

-----------------------------------------------------------------------------------------


Γλωσσικά δάνεια και αντιδάνεια. Αντιδάνεια της Ελληνικής γλώσσας



Αντιδάνειο λέγεται μια λέξη μιας γλώσσας Α που είναι δάνειο από άλλη γλώσσα Β, τελικά όμως προέρχεται από παλαιότερη λέξη της γλώσσας Α την οποία είχε δανειστεί (ενδεχομένως με μεσολάβηση άλλων γλωσσών) η γλώσσα Β. Να το κάνουμε πιο καθαρό με ένα απλό παράδειγμα. Το τεφτέρι είναι δάνειο από το τουρκικό tefter. Ωστόσο, η τουρκική λέξη είναι με τη σειρά της δάνειο από το μεσαιωνικό ελληνικό διφθέριον (δέρμα, δερμάτινο βιβλίο). “Τας βίβλους διφθέρας καλέουσιν από του παλαιού Ίωνες”, έλεγε (5.58) ο Ηρόδοτος. Στο παραπάνω παράδειγμα, καμιά τρίτη γλώσσα δεν μεσολαβεί ανάμεσα στις δύο, ελληνική και τουρκική. Η λέξη ταξίδεψε από τα ελληνικά στα τουρκικά και μετά παλιννόστησε στα ελληνικά. Στις περισσότερες όμως περιπτώσεις, η διαδρομή της λέξης είναι πιο περίπλοκη. Nα πάρουμε το γνωστό παράδειγμα του καναπέ. Ο καναπές είναι δάνειο στα ελληνικά από το γαλλικό canape’. Η γαλλική λέξη προέρχεται από το μεσαιωνικό (1180) γαλλικό conope’ (παραπέτασμα του κρεβατιού), που με τη σειρά του έρχεται από το λατινικό conopeum, conopium (κουνουπιέρα), που είναι δάνειο από το αρχαίο ελληνικό κωνώπιον της ελληνιστικής εποχής, που σήμαινε ακριβώς την κουνουπιέρα. Εδώ βλέπουμε και τη σημασιολογική ολίσθηση. Πρώτα η λ. σήμαινε την κουνουπιέρα, μετά σήμαινε το οποιοδήποτε παραπέτασμα του κρεβατιού, και αργότερα επεκτάθηκε η σημασία της σε ολόκληρο το έπιπλο, φτάνοντας τελικά να δηλώνει μόνο το έπιπλο -και όχι το ίδιο έπιπλο μάλιστα! Αντιδάνεια απαντούν φυσικά σε πολλές γλώσσες, αλλά η ελληνική, λόγω της μακραίωνης ιστορίας της και λόγω της τεράστιας επιρροής των αρχαίων (και λιγότερο των βυζαντινών) ελληνικών, βρίθει κυριολεκτικά από αντιδάνεια.

------------------------------------------------------------------------------------------





Αντιδάνειο 

 Όταν εισάγουμε προς χρήση στην γλώσσα μας μια λέξη (Α), προσαρμόζοντας κατάλληλα μια λέξη (Β) που χρησιμοποιείται σε μια άλλη γλώσσα, τότε η λέξη (Α) είναι ένα γλωσσικό δάνειο. Οι γλώσσες δανείζονται συχνά λέξεις από άλλες γλώσσες. Στην ειδική περίπτωση που η ξένη γλώσσα είχε προγενέστερα δανειστεί προς χρήση την λέξη (Β) προσαρμόζοντας μια λέξη (Γ) της δικής μας γλώσσας, τότε λέμε ότι η λέξη (Α) είναι ένα αντιδάνειο. Περιγράφουμε το ταξίδι των λέξεων γράφοντας [Α < Β < Γ], και διαβάζουμε : [η Α προέρχεται από την Β, που προέρχεται από την Γ]. 

Κατά την μετακίνησή της από γλώσσα – αναχώρησης σε γλώσσα – άφιξης η λέξη μπορεί να αλλάξει μορφή, όπως μπορεί να αλλάξει και σημασία. Η προσαρμογή μιας λέξης στο κλιτικό σύστημα της γλώσσας – άφιξης μπορεί να είναι ατελής ή πλήρης. Η λέξη μπορεί να ταξιδέψει σε πολλές γλώσσες μέχρι να επιστρέψει στην αρχική γλώσσα – αναχώρησης.

 Παραδείγματα

 Αμπανόζι (το) (= μαύρο σκληρό ξύλο για έπιπλα) < τουρκ. abanoz < αραβ. | περσ. abanus | abnus < ελλ. έβενος.

 Γάμπα (η) (= το μέρος του ποδιού από το γόνατο μέχρι τον αστράγαλο) < ιταλ. gamba (= μηρός ανθρώπου | τμήμα της κάλτσας και του παντελονιού στο ύψος της κνήμης) < λατ. camba | gamba (= πόδι αλόγου και γενικά τετράποδου) < ελλ. καμπή (δωρικά : καμπά) (= κάμψη | λύγισμα | καμπυλωτό τμήμα | κάμψη ώμων, ισχίων, δακτύλων | άρθρωση).

 Γκλαμουριά (η) | Γκλάμουρ (το) (= αίγλη | ελκυστικότητα) < αμερικανικά glamor (= εκεί οι γραμματισμένοι συνδέθηκαν με απόκρυφες πρακτικές μαγείας) και σύγχρονα αγγλ. glamour < σκωτσέζικα glammar < νέα αγγλ. grammar | gramaryle < μέσα αγγλ. gramer < παλαιά γαλλ. grammaire | grimoire < λατ. (ars) grammatica < ελλ. γραμματική (τέχνη). 

Εγκυκλοπαίδεια (η) < λόγιο εγκυκλοπαιδεία < γαλλ. encyclopedie < νέο λατ. encyclopaedia < ελλ. ελληνιστικών χρόνων εγκύκλιος παιδεία (εν κύκλω παιδεία = σύνολο επιστημονικής εκπαίδευσης). 

Καρότο (το) < καρότα (η) < ιταλ. carota < λατ. carota –ae < ελλ. καρωτόν (= ληθαργικό). Κλασσικός (ο) (= αρχαίος) < αγγλ. classic < λατ. classicus < ελλ. κλασικός (= επιφανής | πρώτης τάξεως) < κλάσις (τάξις | σειρά). 

Κόρδα (η) (= πτέρυγα μοναστηριού) < ελλ. μεσαιωνικά κόρδα < λατ. chorda < ελλ. χορδή (δωρικά : χορδά). 

Λιμάνι (το) < τουρκ. liman < ελλ. βυζαντινά λιμένι | λιμένιν < ελλ. (υποκοριστικό) λιμένιον < ο λιμήν, του λιμένος, τον λιμένα. 

Μάκινα (και ιδιωματικά μάκενα, η) < ιταλ. macchina | macina < λατ. *macina < machina < αρχαία ελλ. μηχανή (δωρικά : μαχανά).

 Μπάνιο (το) (= πλύσιμο του σώματος | κολύμβηση, όπως το χρησιμοποιούμε στις συνηθισμένες εκφράσεις πάω να κάνω μπάνιο, τα μπάνια του λαού) < ιταλ. bagno < λατ. banyum < banium < *baneum < *banneum < balneum < balineum < ελλ. βαλανείον (= είναι χώρος ομαδικών λουτρών, με πολλά καθίσματα, που προεξέχουν από το πάτωμα ως βάλανοι). 

Μπιζέλι (το) < ιταλ. pisello < λατ. υποκοριστικό *pisellum < λατ. pisum < αρχαίο ελλ. πίσος (ο) | πίσον (το).

 Μπουτίκ (η) (= μικρό κατάστημα ειδών πολυτελείας) < γαλλ. boutique < περιοχή Προβηγκίας botica < ιταλ. bottega < λατ. apotheca –ae < ελλ. αποθήκη. Μπριγιάν (το) | Μπριγιάντι (το) (= αδάμας ειδικής κοπής) < γαλλ. brilliant (= λαμπρότης) < λατ. beryllus | beryllium < ελλ. βήρυλλος | βηρύλλιον (= πολύτιμος λίθος, πιθανόν ινδικής προέλευσης)

 Μπριλλάντι (το) (= αδάμας ειδικής κοπής) < ιταλ. brillante (= λαμπερός) < λατ. beryllus | beryllium < ελλ. βήρυλλος | βηρύλλιον (= πολύτιμος λίθος, πιθανόν ινδικής προέλευσης) 

Σενάριο (το) < αγγλ. scenario < λατ. scenarium < scena | scaena < ελλ. σκηνή.

 Σμιρίγλι (το) (= είδος σκληρού ορυκτού) < ιταλ. smeriglio < νέο λατ. smeriglion < *smirilium < ελλ. σμιρίτης λίθος | σμίρις (η), της σμίριδος | σμύρις (η), της σμύριδος.

 Τεφτέρι (το) (= σημειωματάριο | τετράδιο λογαριασμών) < τουρκ. defter < αραβ. | περσ. diftar < ελλ. διφθέρα (= δέρμα επεξεργασμένο και από τις δυο πλευρές, επάνω στις οποίες γράφουμε) < {δις + φθείρω}.

 Φανταστικός (ο) (= εξαιρετικός | εντυπωσιακός) < αγγλ. fantastic < ελλ. φανταστικός. (= αυτός που ανήκει ή αναφέρεται στη φαντασία | ανύπαρκτος | πλασματικός)

 Φουντούκι (το) < τουρκ. fındık < ελλ. ποντικόν (= το προερχόμενο εκ του πόντου, το θαλασσινό) κάρυον (= καρύδι). 

Με το σύμβολο ‘|’ διαχωρίζονται εναλλακτικές έννοιες. Με τον συμβολισμό ‘{Χ + Υ}’ δηλώνεται η σύνθεση λέξης, που δημιουργείται από τα μέρη Χ και Υ. Οι λέξεις που σημειώνονται με αστερίσκο είναι αμάρτυρες, δηλαδή δεν εντοπίζονται σε γραπτά κείμενα. Χρησιμοποιούνται οι συντομογραφίες αγγλ. = αγγλικά, αραβ. = αραβικά, γαλλ. = γαλλικά, γερμ. = γερμανικά, ελλ. = ελληνικά, ιταλ. = ιταλικά, λατ. = λατινικά, περσ. = περσικά, τουρκ. = τουρκικά.

 sarantakos.com, xeniglossa.gr, xenesglosses.eu, wikipedia


---------------------------------------------------------------------------------------------


220 τούρκικες λέξεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά

1. Αγάς (δεσποτικός-αυταρχικός),
2. Αγιάζι (πρωινό ή νυχτερινό κρύο),
3. Αλάνα (ανοιχτός χώρος),
4. Αλάνι (αλήτης)
5. Γιακάς (περιλαίμιο),
6. Γιαπί (οικοδομή),
7. Γιαρμάς (ροδάκινο),
8. Γιαούρτι (πηγμένο γάλα)
9. Γιλέκο (περιθωράκιον)
10. Γινάτι (πείσμα),
11. Γιουρούσι (επίθεση)
12. Γκάιντα (άσκαυλος),
13. Γκέμι (χαλινάρι)
14. Γλέντι (διασκέδαση)
15. Γούρι (τύχη),
16. Γρουσούζης (κακότυχος),
17. Δερβένι (κλεισούρα),
18. Εργένης (άγαμος),
19. Ζαμάνια (μεγάλο χρονικό διάστημα),
20. Ζαρζαβατικά (λαχανικά),
21. Ζόρι (δυσκολία),
22. Ζουμπούλι (υάκινθος),
23. Καβγάς (φιλονικία),
24. Καβούκι (καύκαλο),
25. Καβουρδίζω (φρυγανίζω-ξεροψήνω),
26. Καζάνι (λέβητας),
27. Καΐκι (βάρκα)
28. Καλέμι (γραφίδα),
29. Καλούπι (μήτρα-πρότυπο),
30. Κάλπικος (κίβδηλος),
31. Καπάκι (σκέπασμα- κάλυμμα),
32. Καραούλι (φρουρά-σκοπιά),
33. Καρπούζι (υδροπέπων),
34. Κασμάς (αξίνα-σκαπάνη)
35. Κατσίκα (ερίφι-γίδα)
36. Καφάσι (κιβώτιο),
37. Κελεπούρι (ανέλπιστο εύρημα)
38. Κέφι (ευδιαθεσία)
39. Κιμάς (ψιλοκομμένο κρέας),
40. Κιόσκι (περίπτερο),
41. Κολάι (ευκολία-άνεση),
42. Κολαούζος (οδηγός),
43. Κόπιτσα (πόρπη),
44. Κοτζάμ (τεράστιος-πελώριος),
45. Κοτσάνι (μίσχος),
46. Κότσι (αστράγαλος),
47. Κουβαρντάς (γενναιόδωρος-ανοιχτοχέρης)
48. Κουβάς (κάδος-αγγείο),
49. Κουμπαράς (δοχείο χρημάτων),
50. Κουσούρι (ελάττωμα-μειονέκτημα),
51. Κουτουρού (ασύνετα-απερίσκεπτα),
52. Λαγούμι (υπόνομος-οχετός),
53. Λαπάς (χυλός),
54. Λεβέντης (ανδρείος-ευσταλής),
55. Λεκές (κηλίδα),
56. Λελέκι (πελαργός),
57. Λούκι (υδροσωλήνας),
58. Μαγιά (προζύμη-ζυθοζύμη),
59. Μαγκάλι (πύραυνο),
60. Μαγκούφης (έρημος),
61. Μαϊντανός (πετροσέλινο-μακεδονίσι)
62. Μαντζούνι (φάρμακο),
63. Μαούνα (φορτηγίδα)
64. Μανάβης (οπωροπώλης),
65. Μαράζι (φθίση),
66. Μαραφέτι (μικρό εργαλείο),
67. Μασούρι (μικρό ξύλο),
68. Μαχαλάς (συνοικία),
69. Μεζές (ορεκτικά),
70. Μελτέμι (άνεμος ετησίας),
71. Μενεξές (εύοσμο λουλούδι),
72. Μεντεσές (στρόφιγγα),
73. Μεράκι (πόθος),
74. Μερεμέτι (επισκευή-επιδιόρθωση)
75. Μουσαμάς (κερωμένο-αδιάβροχο ύφασμα),
76. Μουσαφίρης (φιλοξενούμενος-επισκέπτης),
77. Μπαγιάτικο (μη νωπό),
78. Μπαγλαρώνω (δένω-φυλακίζω),
79. Μπαϊράκι (σημαία)
80. Μπακάλης (παντοπώλης),
81. Μπαλτάς (πελέκι),
82. Μπάμια (ιβίσκος ο εδώδιμος),
83. Μπαμπάς (πατέρας),
84. Μπάμπαλης (ο πολύ γέρος),
85. Μπαξές (περιβόλι-κήπος),
86. Μπαρούτι (πυρίτιδα),
87. Μπατζάκι (κνήμη-σκέλη),
88. Μπατζανάκης (σύγαμπρος-συννυφάδα),
89. Μπατίρισα (πτωχεύω-χρεοκοπώ),
90. Μπαχαρικό (αρωματικό άρτυμα),
91. Μπεκρής (μέθυσος),
92. Μπελάς (ενόχληση),
93. Μπινές (κίναιδος-ασελγής)
94. Μπογιά (βαφή-χρώμα),
95. Μπογιατζής (ελαιοχρωματιστής)
96. Μπόι (ανάστημα-ύψος),
97. Μπόλικος (άφθονος)
98. Μπόρα (καταιγίδα)
99. Μπόσικος (χαλαρός),
100. Μποστάνι (λαχανόκηπος),
101. Μπούζι (πάγος-ψύχρα),
102. Μπουλούκι (στίφος-άτακτο πλήθος),
103. Μπουλούκος (καλοθρεμμένος-παχουλός),
104. Μπουνταλάς (κουτός-ανόητος),
105. Μπουντρούμι (φυλακή),
106. Μπουρί (καπνοσωλήνας),
107. Μπούτι (μηρός),
108. Μπούχτισμα (κορεσμός),
109. Νάζι (κάμωμα-φιλαρέσκεια),
110. Νταβαντούρι (σύγχυση)
111. Νταμάρι (φλέβα-λατομείο),
112. Νταμπλάς (αποπληξία),
113. Νταντά (παραμάνα-τροφός),
114. Νταραβέρι (συναλλαγή-αγοραπωλησία) *** Λάθος, το νταραβέρι είναι ιταλικής προέλευσης (dare e avere, δούναι και λαβείν). Το τουρκογενές αντίστοιχο είναι το αλισβερίσι.
115. Ντελάλης (διαλαλητής),
116. Ντελής (παράφρονας),
117. Ντέρτι (καημός)
118. Ντιβάνι (κρεβάτι)
119. Ντιπ για ντιπ (ολωσδιόλου),
120. Ντουβάρι (τοίχος),
121. Ντουλάπι (ιματιοθήκη),
122. Ντουμάνι (καταχνιά-καπνός),
123. Ντουνιάς (κόσμος-ανθρωπότητα),
124. Παζάρι (αγορά-διαπραγμάτευση),
125. Παντζάρι (κοκκινογούλι-τεύτλο),
126. Πατζούρι (παραθυρόφυλλο),
127. Παπούτσι (υπόδημα),
128. Περβάζι (πλαίσιο θυρών),
129. Πιλάφι (ρύζι),
130. Πούστης (κίναιδος-ασελγής)
131. Ραχάτι (ησυχία)
132. Ρουσφέτι (χαριστική εξυπηρέτηση),
133. Σακάτης (ανάπηρος),
134. Σαματάς (θόρυβος),
135. Σεντούκι (κιβώτιο),
136. Σέρτικο (τσουχτερό, βαρύ),
137. Σινάφι (συντεχνία, κοινωνική τάξη),
138. Σιντριβάνι (πίδακας),
139. Σιρόπι (πυκνόρρευστο διάλυμα ζάχαρης),
140. Σαΐνι (ευφυής),
141. Σοβάς (ασβεστοκονίαμα),
142. Σόι (καταγωγή-γένος),
143. Σοκάκι (δρόμος),
144. Σόμπα (θερμάστρα),
145. Σουγιάς (μαχαιράκι),
146. Σουλούπι (μορφή-σχήμα)
147. Ταβάνι (οροφή),
148. Ταμπλάς (αποπληξία-συγκοπή),
149. Ταπί (χωρίς χρήματα)
150. Ταραμάς (αυγοτάραχο),
151. Τασάκι (σταχτοδοχείο),
152. Ταχίνι (αλεσμένο σουσάμι),
153. Ταψί (μαγειρικό σκεύος),
154. Τεκές (καταγώγιο)
155. Τεμπέλης (οκνηρός-ακαμάτης),
156. Τενεκές (δοχείο),
157. Τερτίπι (τέχνασμα-απάτη),
158. Τεφαρίκι (εκλεκτό-αριστούργημα),
159. Τεφτέρι (κατάστιχο)
160. Τζάκι (παραγώνι),
161. Τζάμι (υαλοπίνακας-γυαλί),
162. Τζάμπα (δωρεάν),
163. Τζαναμπέτης (κακότροπος-δύστροπος),
164. Τόπι (σφαίρα),
165. Τουλούμι (ασκός),
166. Τουλούμπα (αντλία),
167. Τουμπεκί (σιωπή),
168. Τράμπα (ανταλλαγή),
169. Τσαίρι (λιβάδι-βοσκοτόπι),
170. Τσακάλι (θώς),
171. Τσακίρης (γαλανομάτης),
172. Τσακμάκι (αναπτήρας),
173. Τσάντα (δερμάτινη θήκη),
174. Τσαντίρι (σκηνή),
175. Τσαπατσούλης (ανοικοκύρευτος-άτσαλος),
176. Τσάρκα (επιδρομή-περιπλάνηση),
177. Τσαντίζω (εξοργίζω-προσβάλω),
178. Τσαχπίνης (κατεργάρης-πονηρός),
179. Τσέπη (θυλάκιο)
180. Τσιγκέλι (αρπάγη-σιδερένιο άγκιστρο),
181. Τσιγκούνης (φιλάργυρος)
182. Τσιμπούκι (καπνοσύριγγα),
183. Τσιράκι (ακόλουθος),
184. Τσίσα (ούρα)
185. Τσίφτης (άψογος-ικανός) **αυτό είναι μάλλον λάθος, διότι ο τσίφτης πρέπει να πρόερχεται από τα αλβανικά· αντικαταστήστε το με το “τσιφλίκι”
186. Τσιφούτης (φιλάργυρος),
187. Τσομπάνης (βοσκός-ποιμένας)
188. Τσουβάλι (σακί),
189. Τσουλούφι (δέσμη μαλλιών),
190. Τσογλάνι (νέος)
191.  Υπάρχει και πιο πάνω, ας βάλω στη θέσητου το τσουρέκι να μη χαλάσει η αρίθμηση
192. Φαράσι (φτυάρι-σκουπιδολόγος),
193. Φαρσί (τέλεια-άπταιστα),
194. Φιντάνι (φυτώριο),
195. Φιστίκι (πιστάκη),
196. Φιτίλι (θρυαλλίδα),
197. Φλιτζάνι (κύπελλο),
198. Φουκαράς (κακομοίρης-άθλιος),
199. Φουντούκι (λεπτοκάρυο-λεφτόκαρο),
200. Φραντζόλα (ψωμί),
201. Χαβάς (μουσικός σκοπός)
202. Χαβούζα (δεξαμενή νερού),
203. Χάζι (ευχαρίστηση),
204. Χαλαλίζω (συγχωρώ),
205. Χάλι (άθλιο),
206. Χαλί (τάπητας),
207. Χαλκάς (κρίκος),
208. Χαμάλης (αχθοφόρος)
209. Χαμπάρια (αγγελία-νέα),
210. Χάνι (πανδοχείο),
211. Χάπι (καταπότι),
212. Χαράμι (άδικα),
213. Χαρμάνης (χασισοπότης),
214. Χαρτζιλίκι (μικρό χρηματικό ποσό),
215. Χασάπικο (κρεοπωλείο),
216. Χατίρι (χάρη),
217. Χαφιές (καταδότης),
218. Χουζούρεμα (ανάπαυση),
219. Χούι (ιδιοτροπία),
220. Χουνέρι (πάθημα-εξαπάτηση)


ΠΗΓΕΣ


filologikob.blogspot.com/2011/05/blog-post_07.html


xenesglosses.eu/2012/08/glossika-daneia-kai-antidaneia-antid/





----------------------------------------------------------------------------------------